دوشنبه, 05 تیر 1396 |

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان

کمیساریای پناهندگان به عنوان سازمانی بشر دوستانه و غیر سیاسی، از جانب سازمان ملل وظیفه حمایت از پناهندگان و کمک به آنها در یافتن راه حلهایی برای وضعیت ناگوارشان را عهده دار شده است. به موازات پیچیده تر شدن هر چه بیشتر مساله آوارگی در طول نیم قرن گذشته، کمیساریا نیز برای پاسخگویی به این چالش رشد کرده است.

دفتری که در سال 1950 تاسیس شد از یک نهاد نسبتا کوچک و تخصصی با 34نفر نیرو و طول دوره ماموریت احتمالی برای  سه سال به سازمانی با 7685 نفر نیرو، دفاتری در 126 کشور و بودجه 59/3 میلیارد دلار آمریکا در سال 2012  تبدیل شده است . کمیساریا اکنون علاوه بر ارایه حمایت حقوقی، در بحرانهای بزرگ بطور مستقیم یا از طریق نهادهای همکار به کمک رسانی مادی می پردازد. کمیساریا در60 سال گذشته بیش از50 میلیون نفر را مورد حمایت و مساعدت قرار داده و دو جایزه صلح نوبل دریافت نموده است.

پناهندگان کسانی تعریف شده اند که به دلیل ترس موجه و مستند از تعقیب و آزار به علت نژاد، مذهب، ملیت، عقیده سیاسی یا عضویت در یک گروه اجتماعی ویژه از کشورهای خود گریخته و نمی توانند یا نمی خواهند برگردند.

موقعیت حقوقی پناهندگان در دو معاهده بین المللی تعریف شده: کنوانسیون مربوط به موقعیت پناهندگان(1951)، و پروتکل 1967 آن که حقوق و تعهدات پناهندگان را شرح می دهد. 145 کشور در پایان سال 2003 به یک یا هر دو معاهده  فوق متعهد بودند. کنوانسیون و پروتکل پناهندگان مبنای حقوقی حمایت از پناهندگان را در اختیار دولتها قرار می دهند. کمیساریای پناهندگان به نوبه خود وظیفه حمایت بین المللی از پناهندگان و جستجوی راه حلهای پایدار برای مسائل آنها را از طریق اساسنامه خود که در دسامبر 1950 به تصویب  مجمع عمومی سازمان ملل رسیده عهده دار شده است. مجمع عمومی سازمان ملل به مرور به مسولیتهای کمیساریا توسعه بخشیده تا گروههای مختلفی از مردم را که تحت شمول کنوانسیون و پروتکل پناهندگان نیستند مورد حمایت قرار دهد. برخی از این افراد به عنوان پناهندگان تحت سرپرستی شناخته می شوند، برخی دیگر، بازگشت کنندگان، افراد بدون تابعیت و در مواردی آوارگان داخلی هستند.

بدین ترتیب، اکنون حوزه اقتدارات کمیساریای عالی از مسولیتهایی که دولتهای عضو کنوانسیون و پروتکل پناهندگان متقبل شده اند، بیشتر است. امروزه یکی از چالشهایی که پناهندگان و کشورهای پناه دهنده با آن روبرو هستند پر کردن "خلاء حمایتی" در وضعیتهایی است که کمیساریا در صدد حمایت از افرادی بر می آید که دولتهای مربوطه به موجب اسناد مربوط به پناهندگان مسولیتی برای کمیساریا قائل نیستند.

مهمترین وظیفه کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان تامین حمایت بین المللی است، یعنی تلاش برای تضمین احترام به حقوق بشر بنیادی پناهندگان، از جمله توانایی آنان به پناه جویی، و حصول اطمینان از این امر که هیچکس به اجبار به کشوری برگردانده نشود که ممکن است در آنجا مورد تعقیب و آزار قرار گیرد. سایر انواع کمک شامل موارد زیر است:

کمک در جریان موارد اضطراری عمده شامل نقل و انتقال تعداد زیاد پناهندگان

برنامه های مرتب در حوزه هایی مانند آموزش و پرورش، بهداشت و سرپناه

کمک به ترویج خودکفایی پناهندگان و ادغام و همگرایی آنان در کشورهای میزبان

بازگشت داوطلبانه

اسکان مجدد در کشورهای ثالث برای پناهندگانی که نمی توانند به کشورهای خود بازگردند و کسانی که با مشکلات مربوط به حفاظت در کشوری مواجه هستند که نخست خواهان پناهندگی به آن بودند.

کمیساریا، در سطح بین المللی، قراردادهای مربوط به حقوق پناهندگان را ترویج کرده و بر مطابقت عملکرد دولتها با حقوق بین المللی پناهندگان نظارت می کند. کارکنان کمیساریا حقوق پناهندگان را در میان تمام افرادی که در حمایت از آنها دخالت دارند ترویج می کننند؛ مرزبانان، روزنامه نگاران، سازمان های غیر دولتی، حقوقدانان، قضات و کارکنان ارشد دولتی از جمله این افراد هستند.

در عرصه عملیاتی، کارکنان کمیساریا برای حمایت از پناهندگان طیف گسترده ای از فعالیتها را انجام می دهند از جمله پاسخ به  وضعیتهای اضطراری، نقل مکان اردوگاههای پناهندگان از مناطق مرزی به منظور افزایش ایمنی، تضمین آنکه حرف زنان پناهنده در تقسیم غذا و خدمات اجتماعی به گوش می رسد، وحدت مجدد خانوارهای از هم جدا شده، ارائه اطلاعات به پناهندگان در مورد شرایط کشور مبدأ به منظور قادر ساختن آنها به اتخاذ تصمیمات آگاهانه در مورد بازگشت، ثبت درخواست پناهنده برای اسکان مجدد در کشور پناه دهنده، بازدید از مراکز نگهداری و ارائه مشاوره به دولتها در مورد طرح قوانین پناهندگی، سیاستها و عملکردها.

کمیساریا با ارائه کمک به پناهندگان برای بازگشت به وطن در صورت مساعد بودن اوضاع برای بازگشت، ادغام در کشور پناه دهنده یا اسکان مجدد در کشوری دیگر راه حل های دراز مدت  برای وضعیت  ناگوار آنها را جستجو می کند

اگرچه وظیفه کمیساریای عالی حمایت و کمک به پناهندگان است، حمایتهای کمیساریا طیف گسترده تری از مردمی که در موقعیتهای شبیه پناهندگان زندگی می کنند را نیز در بر می گیرد. این افراد شامل کسانی است که در داخل کشور خود آواره هستند؛ پناهندگان سابق که ممکن است پس از بازگشت به کشور به نظارت و کمک کمیساریای عالی نیاز داشته باشند؛ افراد فاقد تابعیت؛ و کسانی که در خارج از کشورهای زادگاه خود به طور موقت تحت حمایت بوده اما از موقعیت حقوقی کامل پناهندگان برخوردار نیستند. در حال حاضر گروه هدف کمیساریا  در سرتاسر جهان حدود 9/33 میلیون نفربوده که از این میان 7/14 میلیون نفر آوارگان داخلی، 5/10 میلیون نفر پناهنده، 1/3 میلیون نفر بازگشت کننده، 5/3 میلیون نفر افراد بی تابعیت، بیش از 837000 پناهجو و 3/1 میلیون نفر موارد دیگر می باشند.

 

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در ایران

بر اساس آمار ارائه شده در وب سایت "کنوانسیونهای سازمان ملل متحد" در سال 2010،

144 کشور به کنوانسیون 1951 پناهندگان و 145 کشور به پروتکل 1967 پیوسته اند. جمهوری اسلامیدر مجموع ایران در 28 ژوئیه 1355(1976)، با حق شرط بر مواد 24 ،23 ،17 و 26، به هر دو کنوانسیون 1951 و پروتکل 1967 ملحق گردید. کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، در سال 1984 دفتر خود در ایران را افتتاح کرد. به دنبال هجوم گسترده پناهندگان عراقی در پی جنگ خلیج فارس در سال 1991، و با شروع برنامه بازگشت جمعیداوطلبانه به افغانستان در سال 1992، کمیساریا حضور و فعالیتهای خود در ایران را گسترش داد. اکنون علاوه بر دفترمرکزی تهران و سه دفتر فرعی در مشهد، کرمان و اهواز کمیساریا دارای سه دفتر عملیاتی در اصفهان، شیراز و دوغاروناست که دوغارون ایستگاه خروجی مرزی نیز میباشد. بر اساس آمار ارائه شده توسط دولت جمهوری اسلامی ایران، دراول اکتبر سال 2010، تعداد 1.029.320 پناهنده ثبت شده افغان و حدود 42.854 پناهنده ثبت شده عراقی در ایرانساکن میباشند. مهمانشهرهای پناهندگان در ایران عبارتند از: 7 مهمانشهر برای عراقی‌های کرد،34 مهمانشهر برایعراقی‌های عرب و 5 مهمانشهر برای پناهندگان افغان. کمتر از 3 درصد جمعیت پناهندگان ثبت شده در مهمان‌شهرهابه سر می‌برند.

 

در کنار موارد ذکر شده فعالیتهای کشوری کمیساریا در ایران شامل موارد زیر می باشد:

آموزش

استراتژی آموزش ۲۰۱۰-۲۰۱۲کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد ایران، با هدف کسب اطمینان از حق آموزش پناهندگان برای دسترسی به آموزش ابتدایی همگانی و ایجاد فرصت های افزایش یافته برای آموزش بعد از دبستان (متوسطه، آموزش های حرفه ای، غیر رسمی) با تمرکز ویژه بر روی دختران؛ و برنامه چهارم توسعه پنج ساله دولت جمهوری اسلامی ایران که پیش بینی ارتقاء کیفیت نظام آموزشی در تمام سطوح اصلاح برنامه های درسی آموزش و پرورش و ارتقا برنامه های مناسب آموزش های حرفه ای، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد ایران بر فعالیت های ذیل متمرکز شده است :

·         ارائه کلاسهای سواد آموزی از طریق سازمان نهضت سواد آموزی برای پناهندگانی که سن بالا دارند و یا نتوانستند به مدرسه بروند.

·         ساخت مدارس در بسیاری از مناطق مسکونی پناهندگان.

·         ارائه وسایل مدرسه و کیت های آموزشی در مدارس مناطق محروم که پناهندگان در آنها مشغول تحصیل میباشند.

 

 

بهداشت

با توجه به این واقعیت که حذف یارانه ها توسطه دولت فشار قابل توجهی بر زندگی پناهندگان وارد می کند که در بلند مدت استانداردهای زندگی پناهندگان را به طور منفی تحت تاثیرقرار می دهد، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد بخش عمده ای از کمک های خود را در بسته کمک های بهد اشتی برای پناهندگان متمرکز کرده است.

بهداشت، درمان و کمک های پزشکی به پناهندگان شامل موارد زیر است:

·         مراقبت های بهداشتی اولیه رایگان به پناهندگان از طریق همکاری با وزارت بهداشت و درمان که خدمات مراقبت های بهداشتی اولیه رایگان به تمام پناهندگان در مناطق شهری و مهمانشهرها فراهم می کند.

·         طرح بیمه بهداشت برای پوشش هزینه های درمان برای پوشش هزینه های ثانویه و ثالث بهداشتی پناهندگان . در حالی که بخشی از حق بیمه اولیه به تمام پناهندگان ارائه می شود، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد آسیب پذیرترین پناهندگان را ارزیابی و شناسایی می کند و تمام هزینه های پزشکی شان را می پردازد.

·         برای بیماری های خاص، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد از طریق مکانیزم های ارجاع با سازمان های غیر دولتی تخصصی مانند محک وIRAC، کمک به پناهنده مبتلا به سرطان را فراهم می کند. دفترچه بیمه همچنین به پناهندگان مبتلا به هموفیلی، تالاسمی و نارسایی کلیه ارائه می شود.

 

حمایت

نمایندگی کمیساریا عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در جمهوری اسلامی ایران، بازگشت داوطلبانه پناهندگان به دو کشور افغانستان و عراق را تسهیل می نماید. کمیساریا ۴مرکز بازگشت داوطلبانه را در سراسر کشور به منظور راهنمائی، پر کردن فرمهای بازگشت داوطلبانه و ارایه کمک های لازم مانند کمک هزینه حمل و نقل و ادغام مجدد فعال نموده است.

اسکان مجدد :

اسکان مجدد یک ابزار حمایتی، یک راه حل بادوام و همچنین مکانیسم مهمی برای اشتراک مساعی است. علاوه بر این، اسکان مجدد زمانی در نظر گرفته می شود که پناهندگان قادر به بازگشت به میهن به طور داوطلبانه نمی باشند و زندگیشان، آزادیشان، امنیتشان، بهداشت و یا حقوق بنیادین شان در کشور مبدا یا در کشوری که پناهندگی گرفته اند در معرض خطر است.

اسکان مجدد می تواند برای افراد آسیب پذیر استفاده شود، اگرچه کلا برای میزان بسیار ناچیزی از پناهندگان جهان مهیا می باشد.

کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در صدد است کشورهای اسکان مجدد را متعهد کند تا از پناهندگان آسیب پذیر حمایت کنند و کشورهای میزبان را یاری نما ید تا بتوانند راه حل پایداری را برای آنها در کشور ثالث مهیا سازند.

کمک های حقوقی :

ده کمیته حل اختلاف برای رسیدگی به مشکلات حقوقی پناهندگان در استان های تهران، قم، اصفهان، یزد، کرمان، فارس، مرکزی، خراسان رضوی، گلستان و هرمزگان بر قرار می باشد.

  

  * کارشناس ارشد شهرسازی و توسعه - دانشگاه انگلستان(University College London) UCL  

 

منابع:

 کتابچه "حمایت از پناهندگان": راهنمایی برحقوق بین المللی پناهندگان؛  کمیساریای عالی پناهندگان و اتحادیه بین المجالس

حقایق اساسی درباره سازمان ملل متحد، مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران

سایت اینترنتی کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان و مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران:

www.unhcr.ch

www.unhcr.org.ir

http://www.unic-ir.org/directory/unhcr.pdf