دوشنبه, 05 تیر 1396 |

سازمان بهداشت جهانی

سازمان بهداشت جهان (WHO) یکی از سازمان های تخصصی، غیر سیاسی و بهداشتی سازمان ملل است که دفتر مرکزی آن در ژنو قرار دارد. اساسنامه آن در سال 1946 به تصویب رسید و از 7 آوریل 1948 (18 فروردین 1327) به اجرا درآمد. به همین دلیل هر ساله این روز به عنوان روز جهانی بهداشت جشن گرفته می‌شود و هر سال شعاری برای روز جهانی بهداشت انتخاب می‌گردد که بر جنبه خاصی از بهداشت عمومی تمرکز دارد.

 سازمان بهداشت جهانی مسئولیت هدایت و هماهنگی ارتقای سلامت مردم جهان را درچارچوب سازمان ملل متحد بعهده دارد. كارشناسان این سازمان استانداردهای سلامت را تدوین نموده و كشورها را در برخورد با مشكلات خود یاری می‌رسانند. حدوداً 193 كشور عضو این سازمان هستند. این كشورها هر سال در ژنو دور هم جمع می‌شوند تا سیاستها و بودجه سازمان را تصویب كنند و هر پنج سال رئیس سازمان را انتخاب می‌نمایند.

 آخرین و هفتمین انتخابات ریاست این سازمان در سال 2006 انجام شده که خانم دکتر مارگارت چان از چین بعنوان هفتمین رئیس سازمان بهداشت جهانی انتخاب گردید. بالاترین نهاد تصمیم‌گیر سازمان بهداشت جهانی مجمع عمومی سازماناست كه هر سال در ماه می ‌(اردیبهشت) در ژنو و با شركت نمایندگان 193 كشور عضو برگزار می‌گردد. عملیاتی كردن تصمیمات و سیاستهای مجمع توسط هیات اجرایی سازمان بهداشت جهانی انجام می گردد. این هیات از 34 متخصص حیطه سلامت تشكیل یافته كه به مدت 3 سال انتخاب می‌گردند.

 بیش از 8000 كارشناس سلامت در سرتاسر جهان در 147 دفتر نمایندگی، شش دفتر منطقه­ای و مقر اصلی سازمان در ژنو مشغول فعالیت هستند. یكی از كارهای ماندگار سازمان بهداشت جهانی در مقابله با انتشار بیماریهای واگیر تدوین قوانین بین المللی سلامت(International HealthRegulations) است كه كشورها را موظف به شناسایی و كنترل بیماریهای مورد نظر می‌نماید و در سال 2005 در بازنگری این قوانین بیماریهای نوپدید مانند سارس و گونه های تازه انفلوآنزا نیز در آن جای گرفتند.

 در قوانین جدید، سازمان بهداشت جهانی مسئولیت می‌یابد كه بطور مستقیم در كشف و كنترل بیماریهای عفونی اقدام نماید. یكی دیگر از نوآوریهای اخیر سازمان بهداشت جهانی ایجاد مركز عملیات استراتژیك سلامتاست كه با آخرین تكنولوژیها در اپیدمی بیماریها و بلایای طبیعی در هماهنگی اطلاعات و اقدامات بین كشورهای مختلف فعالیت می­نماید. با توجه به شیوع بیماری­های مزمن و تغییر شیوه زندگی در جوامع فقیر و غنی، سازمان بهداشت جهانی استراتژی جهانی تغذیه، تحرك و سلامت را وضع نمود تا به مقاله با بیماری­های قلبی، سكته مغزی ،سرطانها و دیابت بپردازد.

 در نشست هزاره سوم سازمان ملل متحد سلامت، محور توسعه قرار گرفته و سه هدف از هشت هدف اصلی اهداف توسعه در هزاره سوم مستقیما به سلامت مربوط بود. و بقیه اهداف نیز بصورت غیر مستقیم با سلامت مرتبط بودند.

 اعتبارات كلی سازمان بهداشت جهانی در سال 2007 – 2006 حدود 3/3 میلیارد دلار بود كه یك چهارم آن از حق عضویت كشورها تامین و بقیه از كمكهای داوطلبانه كشورها و سازمانها تامین می­گردید.

 

تاریخچه تاسیس دفترسازمان در ایران

 سازمان جهانی بهداشت از سال 1363 خورشیدی دفتر نمایندگی خود را در جمهوری اسلامی ایران تاسیس نمود. این دفتردر ابتدا دارای فضای کوچک و پرسنل معدودی بود. گسترش فعالیتهای مشترک با وزارت بهداشت در طی سال­های اخیر سبب توسعه فیزیکی دفتر نمایندگی گردیده و در ضمن، توسعه سازمانی و محیطی آن همزمان با انتقال دفتر به محل جدید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال 1383 نیز عملی گردید. شش استراتژی مهم سازمان که در سند استراتژی همکاری کشوری در ایران تشریح شده است عبارت اند از:

-          تقویت سلامت به عنوان کانون توسعه مستمر اقتصادی و انسانی؛

-          افزایش توان­های مدیریتی برای اصلاح سیستم بهداشتی؛

-          به کار بردن راهکارهای مدیریت ریسک برای برخورد موثر با بیماریها و شرایط مرتبط با رفتارها؛

-          مورد خطاب قرار گرفتن دستور کار ناتمام و ضروری بیماریهای قابل انتقال؛

-          تقویت یک فرهنگ پژوهشی و توسعه فن آوری؛

-          تقویت مکانیزم­های سازمانی برای عملیات بشردوستانه و اضطراری در راستای سلامت.

 در بیانیه ماموریت سازمان بهداشت جهانی آمده است: " هدف سازمان بهداشت جهانی دستیابی همه آحاد مردم به بالاترین سطح ممکن سلامت می‌باشد". سلامت، همانگونه که در نظامنامه سازمان تعریف شده است، یک وضعیت کامل فیزیکی، روانی و اجتماعی است و تنها به معنی نبود بیماری یا ناتوانی نیست. در حمایت ازاین هدف کلی، این سازمان طیف گسترده­ای از وظایف را به عهده گرفته که شامل موارد زیر می‌باشد:

-          فعالیت به عنوان مسئول هدایت کننده و هماهنگ کننده در موضوع سلامت بین المللی؛

-          تقویت همکاریهای فنی؛

-          کمک به دولتها، (در صورت درخواست کشورها)، در راستای تقویت خدمات بهداشتی؛

-          سازماندهی همکاریهای فنی مناسب و نیز در مواقع اضطراری و بحرانها، کمکهای لازم، بر اساس درخواست یا پذیرش دولتها؛

-          راه اندازی و پیشبرد فعالیت­ها در راستای کنترل همه گیری­ها و بیماری­های اندمیک و غیره؛

-          ترویج استانداردهای توسعه یافته آموزشی و تربیتی در تخصصهای مربوط به سلامت، بهداشت، دارویی و سایر زمینه های مرتبط.

 

گستره جهانی سازمان

 سازمان بهداشت جهانی هم اکنون دارای یکصد و نود و دو کشورعضو است که در قالب شش منطقه جقرافیایی تقسیم شده اندکه تا حد زیادی دارای خود مختاری هستند و هرکدام، کشورهای منطقه خود را پوشش می‌دهند..رئیس این دفتر‌ها که مدیر منطقه‌ای نام دارد بوسیله "کمیته منطقه‌ای" برای پنج سال انتخاب می‌شود. هر کمیته منطقه‌ای از وزاری بهداشت کشورهای عضو تشکیل می‌شود.معمولا در پایتخت هر کشور یک دفتر وجود دارد که ممکن است دفاتر اقماری در سایر مناطق کشور را سرپرستی کند.دفتر کشوری را یک پزشک تعلیم ‌دیده با عنوان "نماینده سازمان بهداشت جهانی" اداره می‌کند که ملیت کشور مربوط را ندارد.

بیش از هشت هزارمتخصص شامل پزشکان، اپیدمیولوژیستها، مدیران، دانشمندان، سرپرستان امورمختلف و دیگر افراد متخصص از سراسر جهان گرد آمده­اند تا در یکصد و چهل و هفت دفتر کشوری، شش دفتر منطقه­ای و ستاد مرکزی آن در شهر ژنو سوئیس به توسعه سلامت و بهداشت در جهان کمک کنند. تقسیم بندی دفاتر در شش منطقه به شکل زیر است:

-          دفتر منطقه­ای آفریقایی AFRO

-          دفتر منطقه­ای برای کشورهای آمریکایی AMRO(یا PAHO)

-          دفتر منطقه­ای برای کشورهای مدیترانه شرقی EMRO

-          دفتر منطقه­ای کشورهای اروپایی EURO

-          دفتر منطقه­ای کشورهای آسیای جنوب شرقی SEARO

-          دفتر منطقه­ای کشورهای پاسیفیک غربی (غرب اقیانوس کبیر) WPRO

هر دفتر منطقه ای ارتباط کشورهای عضو و دفاتر کشوری با یکدیگر و نیز با دفتر مرکزی در ژنو را فراهم کرده و معمولا غالب کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی برای کشورها در این دفاتر برگزار می­شود.

 دفتر منطقه مدیترانه شرقی: تعداد بیست و سه کشور تحت پوشش دفتر منطقه مدیترانه شرقی Eastern Mediterranean Regional Officeقرار دارند که اصطلاحا EMROگفته می­شود. دفتر منطقه­ای این سازمان برای منطقه فوق در قاهره (مصر) قرار دارد. تمامی کشورهای عضو این منطقه دارای اکثریت مسلمان بوده و سنن و فرهنگ­های نسبتا مشابهی دارند. گستره جغرافیایی این منطقه ازشرق تا پاکستان و افغانستان، و از غرب تا مراکش و تونس ادامه دارد.

 

فعالیت های اصلی سازمان در جمهوری اسلامی ایران

دستورالعمل‌های راهبردی از طریق فعالیت‌های زیر در ایران تحقق می‌‌یابند:

-          تبادل اطلاعات و دانش، فراهم كردن گزینه‌های عام در استانداردها، سیاست­ها و ترویج سلامت؛

-          پشتیبانی درازمدت در اجرای برنامه‌های سلامت و توسعه؛

-          تسریع در پذیرش و بومی سازی راهبردهای فنی؛

-          حمایت از تحقیق و توسعه و پایش عملکرد بخش سلامت.

دغدغه‌های سیاست‌های سلامت در ایران عبارتند از:

-          بهبود تأمین منابع مالی نظام سلامت و کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای؛

-          بهبود مدیریت و برنامه‌ریزی منابع انسانی؛

-          تقویت نظام اطلاعات سلامت؛

-          شناسایی نقش بخش خصوصی برای ارتقای ارائه خدمات تندرستی در سطوح اول، دوم و سوم خدمات بر طبق هزینه‌های واقعی.

 در حیطه فعالیتهای برنامه ریزی شده با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، این دفتر با تقسیم وظایف و تشکیل واحدهای ذیل تلاش خود را در پیشبرد بهینه برنامه‌های مشترک عملی نموده است. این واحدها عبارتند از:

AKMانتشارات و مدیریت دانش

AWRدستیار نماینده سازمان

DHSتوســعه سیــستم هـــای سلامت

EHAبحرانها و عملیــــــات بشردوستانه

HCDاچ آی وی و سایر بیماریهای واگیر

HPPمحافــظت و ارتقــای سلامت

HSDسلامـــــت و توســــــعه پایـــــــدار

ICTتکنولوژی ارتبــاطات و اطلاعات

OAFمدیریت مالی و ادرای

 

AKM: واحد انتشارات و مدیریت دانش

 این واحد مسئولیت کتابخانه، مرکز اطلاعات، و نیز انتشار اطلاعات سازمان بهداشت جهانی در ایران را عهده داراست. درمجموعه چاپی کتابخانه بیش از 9,000 عنوان نشریه (عمدتاً نشریات سازمان جهانی بهداشت) موجود است. بعلاوه کتابخانه دارای مجموعه ای غنی از پوسترهای انگلیسی و فارسی و مواد غیر چاپی می‌باشد.

 این واحد آخرین اخباری را که از دفتر مرکزی یا دفتر منطقه­ای سازمان جهانی بهداشت دریافت می‌دارد با مسئولین، پژوهشگران و علاقمندان به اطلاعات بهداشتی از طریق پست الکترونیکی به اشتراک می‌گذارد. همچنین چنانچه نشریات سازمان بهداشت جهانی را در نسخ متعدد دریافت دارد میان مسئولین، سیاست گذاران و پژوهشگران حوزه سلامت توزیع می‌نماید.

 ازدیگر وظایف واحد انتشارات و مدیریت دانش، انجام مراحل لازم جهت کسب مجوز برای ترجمه نشریات سازمان بهداشت جهانی به فارسی و نیز درخواست نمایه شدن مجلات پزشکی و بهداشتی انتشار یافته در ایران در ایندکس مدیکوس منطقه مدیترانه شرقی می‌باشد.

 نهایتاً واحد انتشارات و مدیریت دانش مسئول جمع آوری و ارایه اخباری است که فعالیت­ها و رخدادهای مهم دفتر را منعکس می‌کند. "سلامت ایران: خبرنامه سازمان جهانی بهداشت در ایران" مرتباً در دو بخش فارسی و انگلیسی منتشر می‌شود. سایر انتشارات دفتر، گزارشات سالانه و دوسالانه، کاتالوگ ها و بروشورها، و مقالات خبری دفتر را در بر می‌گیرد. این نشریات به صورتی گسترده در داخل و خارج کشور توزیع می‌شود.

 

OAF: مـــدیــــــــریت مــــــالـــی و اداری

 بخش امور اداری و مالی به تحقق بخشهای تخصصی، اضطراری وبرنامه های دیگر سازمان بهداشت جهانی در زمینه‌های اداری، مالی و تدارکاتی یاری می‌رساند و بکارگیری منابع دفتر را با مصرف بهینه تضمین می‌نماید. این واحد همچنین با فراهم آوردن محیطی توانمند برای انجام مطلوب و موثر وظایف از طریق واحدهای اداری، مالی، تدارکاتی، حمل و نقل، امنیتی، پذیرش و خدمات، فعالیت های اداره را تسهیل می‌کند.

برخی از وظایف اصلی این واحد عبارتند از:

-          رسیدگی به حساب تنخواه، محاسبات و پرداخت ها در قبال دستور پرداخت

-          نگهداری سوابق کلیه امور مالی سازمان

-          هماهنگی موارد ایمنی با سیستم سازمان ملل

-          پیگیری صدور یا تمدید قرارداد پرسنل

-          نگهداری سوابق قراردادها، مرخصی ها و ارزیابی عملکرد پرسنل

-          خرید لوازم ضروری ومورد نیاز از بازارهای داخلی و مراقبت از وسایل نقلیه اداره

-          تنظیم ویزای ورود و خروج برای کارمندان و رزرو بلیط هوایی یا زمینی برای آنان

-          هماهنگی جهت رزرو هتل برای میهمانان و مشاوران که به کشور می‌آیند

-          کمک به اجاره محل و اتاق کنفرانس و نیز تدارک پذیرایی در طول همایش­های برگزار شونده

 

واحد سیاستگذاری

 وظیفه­ ی اصلی واحد سیاستگذاری در زمینه­ی پژوهش وهمکاری دردفتر سازمان بهداشت جهانی، ایجاد بستر مناسب برای کمک و حمایت از جنبه‌های فنی و مدیریتی پژوهش سلامت در ایران است. هدف، ارتقاء پژوهش در زمینه­ی سلامت است و بکارگیری نتایج حاصل از آن در سیاستگذاری­ها، برنامه ریزی­ها و نیزایجاد هماهنگی میان همکاران، سهامداران و سازمانها جهت نیل به اهداف توسعه هزاره می‌باشد.

 از دیگرکارهای این واحد برقراری هماهنگی میان دفتر کشوری و سایر دفاتر سازمان بهداشت جهانی در منطقه و دفتر مرکزی است. یکی ازمهمترین حوزه های فعالیت این واحد ارتباط و همکاری با مراکزهمکار سازمان بهداشت جهانی است. وظایف و برنامه های اصلی این واحد به این شرح می‌باشد:

-          پژوهش در زمینه ی نظام سلامت

-          پژوهش در زمینه­‌ی بیماری­های گرمسیری و کمک‌های مالی درغالب طرح­های پژوهشی کوچک

-          ایجاد هماهنگی درموضوعات مربوط به نهادهای حاکمیت در سازمان بهداشت جهانی (مجمع بهداشت جهانی، هیئت اجرایی سازمان بهداشت جهانی، کمیته منطقه­ای و....)

-          پی گیری اهداف توسعه هزاره (اهداف سلامت محور)

-          ارتباط با سایر دفاتر سازمان ملل و شرکاء (سهامداران)، نهادهای غیردولتی و سازمانهای جامعه مدنی

-          ایجاد هماهنگی میان مراکز همکار سازمان بهداشت جهانی

-          بزرگداشت روز جهانی سلامت و سایر روزهای جهانی و نیز جوایز بین المللی

 علاوه بر فعالیتهای ذکر شده، این واحد در زمینه ی موضوعات مربوط به راهکارهای همکاری ملی و حضور سازمان بهداشت جهانی در کشور نیزهمکاری می‌کند. همچنین، براساس برنامه تعریف شده برای سیاستگذاری در پژوهش و همکاری و با تمرکز بر موضوعات زیر، از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی پشتیبانی فنی می‌نماید:

-          ارتقاء فرهنگ پژوهش

-          بکارگیری نتایج حاصل از پژوهش­های سلامت توسط سیاستگذاران

-          در نظرگرفتن ملاحظات اخلاقی پژوهش­های سلامت در کشور

-          هماهنگی و همکاری مراکز همکار سازمان بهداشت جهانی در کشور و سهم آنها در برنامه­ی سلامت ملی و پیوستن آنها به شبکه های بین المللی

-          مستندسازی و توسعه راهکارهایی برای نظارت و ارزشیابی ملی

 

 

 

مراکز همکار سازمان در ایران

نام مرکز

زمینه فعالیت

انیستیتو پاستور

مرکز مرجع تحقیقات هاری

مرکز تحقیقات و آموزش در زمینه تغذیه، دانشگاه علوم پزشکی تهران

تغذیه

مرکز آموزش سل دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

تحقیقات در زمینه سل

آزمایشگاه‌های ملی مرجع

شیمی بالینی و کنترل کیفیت

مرکز توسعه آموزش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

توسعه آموزش

انیستیتو روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران

سلامت روان

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ارزیابی، آموزش و تحقیقات فنآوری اطلاعات و سلامت

مرکز آموزشی پژوهشی کنترل بیماریهای قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

بیماریهای قلب و عروق

مرکز تحقیقات و آموزش غدد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

تحقیقات و آموزش در زمینه غدد

پژوهشکده علوم غدد و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی تهران

بیماریهای استئوپروز و دیابت

مرکز تحقیقات در زمینه سرطانهای گوارشی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

سرطانهای گوارشی

مرکز کنترل دخانیات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

کنترل دخانیات

 

 

 

برنامه‌های همکاری مشترک دوسالانه1391 – 1392

-          مراقبت و نظارت بر بیماریها؛

-          بیماریهای غیر واگیر و ترویج سلامت؛

-          کودکان، کهولت، و زنان؛

-          آمادگی در قبال شرایط اضطراری و عملیات بشردوستانه؛

-          مولفه های اجتماعی سلامت، برابری و جنسیت؛

-          سلامت محیط زیست؛

-          تغذیه و ایمنی غذایی؛

-          سامانه‌های سلامت.

 

 

نقد وبررسی

 سازمان بهداشت جهانی یكی از سازمان‌های تخصصی ملل متحد است كه نقش اصلی آن هدایت وهماهنگی برنامه‌های سلامت در سطح بین‌المللی می­باشد. هدف سازمان بهداشت جهانی دست یافتن به بالاترین سطح ممكن سلامت برای همه مردم دنیا است. اجرای موفقیت آمیز این وظایف نیاز به تكنولوژی جدید و پیشرفته­ای دارد كه می­بایستی در شرایط میدانی محك زده شود و این به نوبه خود به پژوهش­های بیشتر مربوط می­شود.

 منظور از هدف سلامت برای همه این است كه كلیه مردان و زنان بتوانند بر اساس 8 رکن اصلی مراقبت‌های اولیه بهداشتی از نظر اقتصادی و اجتماعی زندگی مولد و پرباری داشته باشند. این اركان عبارتند از: آموزش درباره مشكلات بهداشتی شایع و راه های شناسایی و پیشگیری از آن‌ها، ترویج تدارك غذا و تغذیه مناسب، دسترسی به آب آشامیدنـی سالـم و دفع بهداشتـی فضـولات، مراقبـت از سلامـت مادران و كـودكان از جمـله تنظیم خانواده، ایمن سازی علیه بیماری‌های عفونی مهم، پیشگیری و كنترل بیماری‌های بومی شایع، درمان مناسب سوانح و بیماری‌های رایج و دسترسی به داروهای اساسی.

 امروزه سیاست مورد قبول سازمان بهداشت جهانی بر تلاش پیگیر و سازمان یافته همه كشورها برای تامین سلامت كلّیه افراد جامعه تاكید دارد. از نظر اساسنامه سازمان بهداشت جهانی "سلامت" عبارت است از "برخورداری كامل از سلامت جسمی، روانی و اجتماعی و نه صرفا فقدان بیماری یا ناتوانی" 0 فائق آمدن بر موانع مربوط به سلامت شامل محیط آلوده، غذای ناكافی یا ناسالم، فقدان آموزش، و كمبود یا ضعف مراكز ارائه خدمات بهداشتی درمانی از دیگر مسائلی است كه مورد تاكید سازمان جهانی بهداشت می­باشد.

 از نظر این سازمان بین‌المللی سلامت یك مسئولیت مشترك است كه افراد، خانواده، جامعه و ملت را در بر می‌گیرد. تلاش‌های بخش سلامت باید به وسیله بسیاری دیگر از بخش‌های مربوط از قبیل كشاورزی، آب و بهسازی محیط، اقتصاد، برنامه ریزی، ارتباطات و آموزش، حمایت و تقویت شوند.

در سال 1977 مجمع بهداشت جهانی تصمیم بر این گرفت كه هدف اجتماعی كشورها و سازمان بهداشت جهانی دستیابی همه مردم دنیا تا سال 2000 به درجه ای از سلامت و تندرستی باشد كه به همه آن‌ها اجازه دهد از نظر اقتصادی و اجتماعی زندگی مولد و پرحاصلی داشته باشند، و این تولدی بود برای جنبش "سلامت برای همه تا سال 2000 "

 علیرغم پیشرفت‌های حاصله در زمینه سلامت مشخص شد كه هدف سلامت برای همه تا سال 2000 به دلایل مختلفی از جمله تغییرات جهانی و چالش‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مربوطه كه بر روی نظام سلامت تاثیر می‌گذارند، دست یافتنی نمی‌باشند. به همین دلیل این سازمان نایل شدن به این برنامه را باید به صورت نامحدودی تمدید کند، زیرا با توجه به مسائل و چالش­های پیش رو نمی­توان امیدی به دستیابی به سلامت برای همه داشت.

 در طی دهه گذشته، پیشرفت‌های بی سابقه‌ای در سلامت و بهداشت حاصل شده است. به طوری که فاکتور سلامت به عنوان یکی از معیارهای تعیین میزان پیشرفت اجتماعی-اقتصادی محسوب شده و سرمایه گذاری در این بخش را از هر زمان دیگری بیشتر کرده است. با این وجود، بخش­های فقیر نشین در جهان هنوز هم از لحاظ سلامت و بهداشت در سطوح بسیار پایینی قرار دارند و بهداشت ناکافی گریبانگیر قشر وسیعی از مردمان بی بضاعت است.به منظور تقویت سیستم سلامت به عنوان یکی از عوامل کاهش فقر، خدمات بهداشتی باید به جمعیت‌های محروم برسد. سیستم های سلامت در بسیاری از نقاط جهان توانایی انجام این کار را ندارند. بنابراین، توانمندسازی و تقویت این سیستم ها از مهم ترین اولویت­ ها محسوب می‌شود. این اقدمات نیازمند کارمندان آموزش دیده، منابع مالی کافی، داده های آماری معتبر، تکنولوژی و داروهای ضروری است.

 

*دانش آموخته کارشناسی ارشد در رشته علوم سیاسی

 

منابع:

-          www.whoiran.org

-          yourlifestory.blogfa.com

-          hamshahrionline.ir

-          www.aftabir.com

-          www.indexiran.ir