دوشنبه, 05 تیر 1396 |

سازمان یونسکو

با تمرکز بر کمیسیون ملی یونسکو در ایران

در این نوشتار، در پی آنیم در قدم نخست به معرفی سازمان یونسکو و در قدم بعدی کمیسیون ملی یونسکو-ایران بپردازیم. بر همین اساس شناخت کارکردها، ارکان، اصول و نحوه سیاستگذاری های این سازمان خالی از لطف نیست.

یونسکو چارچوبی برای بررسی مشکلات جهانی انسان بر اساس برابری کشورهای عضو ارائه می دهد که بر مبنای اصول جهانشمول، تنوع و کرامت انسانی استوار شده است. این سازمان به طور جدی در پیتقویت ارکان منسجمی است که صلح، توسعه پایدار و حقوق بشر را تشکیل می دهد و در زمینه فقرزدایی، و ترویج گفتگو میان تمدن ها، فرهنگ­ها و مردم مشارکت می­کند. کمیسیون ملی یونسکو نیز، نماینده این سازمان جهانی در ایران است، که وظیفه پی­گیری اهداف ملل متحد بر اساس اساسنامه آن را دارد. رسالت اصلی این کمیسیون در کشور، تعیین خلاء ها، تمرکز نیروها بر حوزه های اولویت دار و بحران زای ملی و جهانی و اجتناب از تلاش های حاشیه ای است.

 

یونسکو[1]

سازمان‌ آموزشی،‌ علمی ‌و ‌فرهنگی ‌ملل ‌متحد (یونسکو) در چهارم نوامبر 1946 تأسیس شد و در شانزدهم نوامبر 1946، چهل و شش كشور از جمله ایران اساسنامه آن را امضا کردند. یونسكو در بند اول اساسنامه خود، هدف از تشکیل این سازمان را چنین بیان می‌دارد:

كمك به استقرار صلح و امنیت از طریق ترویج همكاری‌ میان ملت‌ها در زمینه‌های آموزش، علوم و فرهنگ به منظور افزایش احترام همگان به عدالت، حاكمیت قانون، حقوق بشر و آزادی‌های اساسی برای همه، بدون توجه به تفاوت‌های نژادی، جنسیت، زبان و مذهب، مطابق با منشور ملل متحد.

 
یونسكو برای اینکه بتواند اهداف خود را در قرن بیست و یکم تحقق بخشد، می‌کوشد چالش‌ها و پیامدهای جهانی‌شدن را با همه پیچیدگی‌هایش درک کند و به تعیین راهبردها و خط‌ مشی‌هایی از مواضع فرارشته‌ای، میان‌رشته‌ای و بین فرهنگی بپردازد که همگان ـ به ویژه کشورهای توسعه‌نیافته و قشرهای محروم جامعه ـ از دستاوردهای آن بهره‌مند شوند.

یونسكو چارچوبی را برای بررسی مشكلات جهانی انسان‌ها بر اساس برابری كشورهای عضو ارائه می‌دهد كه بر مبنای اصول جهان‌شمول، تنوع و کرامت انسانی استوار شده است. این سازمان به طور جدی در پی تقویت ارکان منسجمی است که صلح، توسعه پایدار و حقوق بشر را تشكیل می‌دهد و در زمینه فقرزدایی و ترویج گفت‌وگو میان تمدن‌ها، فرهنگ‌ها و مردم مشارکت می‌کند. [2]

یونسکو در اجرای رسالت خود و در ارتباط با جامعه بین‌المللی پنج وظیفه اصلی بر عهده دارد:

-         آزمایشگاه عقاید: یونسكو به مثابه كانونی فكری به عنوان مرکز جهانی مبادله اطلاعات و آزمایشگاه ایده‌ها فعالیت می‌کند و مطالعات آینده نگرانه انجام می‌دهد.

-         هنجارسازی: یونسکو نقش سازمان معیارگذار و ناظر جهانی را بر عهده دارد و به صورت‌بندی مسائل فكری، هنجاری و اخلاقی از طریق تدوین دستور‌العمل‌ها، توصیه‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی می‌پردازد.

-         مرکز مبادله اطلاعات: یونسكو مانند سایر نهادهای تخصصی نظام ملل متحد، حافظ و امانت‌دار دانشِ به‌دست آمده در گستره فعالیت‌های خود است و به عنوان مرکز اصلی مبادله اطلاعات در زمینه گردآوری اطلاعات از کشورهای عضو و تبادل و اشاعه برابر و عادلانه در بین آنها فعالیت می‌کند.

-         ظرفیت‌سازی: این سازمان از طریق فعالیت‌های آموزشی، علمی و فرهنگی كه در کشورهای عضو انجام می‌دهد، تلاش می‌كند تا توان فنی، علمی و انسانی آ‌‌نها را برای مشارکت فعال در زمینه‌های فعالیت خود و نیز پرکردن شکاف علمی بین کشورهای شمال و جنوب تقویت نماید.

-         تسهیل‌كننده همكاری‌های بین‌المللی: یونسكو از طریق دفاتری که در سراسر جهان دارد از توانمندی لازم برای اجرای برنامه‌هایش در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برخوردار است. بر این اساس، یونسكو نقش تسهیل‌كننده‌ای در همكاری‌های بین‌المللی دارد و اجرای مؤثر طرح‌ها را تضمین می‌كند.

 

کمیسیون‌های ملی

طبق ماده 7 اساسنامه یونسكو، كشورهای عضو به منظور مشاركت نهادهای علمی، آموزشی و فرهنگی خود در برنامه‌ها و فعالیت‌های یونسكو، می‌توانند برای تشكیل كمیسیون‌های ملی اقدام كنند. کمیسیون‌های ملی، نهادهای رابط کشورها با یونسکو در اجرای طرح‌ها و برنامه‌های تصویب‌شده و پیشبرد اهداف و تعهدات بین‌المللی در خصوص اجرای توصیه‌نامه‌ها و کنوانسیون‌ها هستند. در حال حاضر 195 کمیسیون ملی در کشورهای عضو یونسکو در مناطق مختلف جهان فعالیت می کنند. (همانند کمیسیون ملی یونسکو در ایران)

 

برنامه ریزی راهبردی

راهبرد میان‌مدت شش‌ساله و برنامه و بودجه دو‌ساله

راهبرد میان‌مدت شش‌ساله: یونسکو هر شش‌سال یکبار راهبرد میان‌مدت را تنظیم و اهداف راهبردی و نتایج مورد انتظار فعالیت‌های سازمان را مشخص می‌کند. راهبرد میان‌مدت 2008-2013 یونسکو که در سی و چهارمین کنفرانس عمومی (اکتبر- نوامبر 2007) به تصویب کشورهای عضو رسید، رویکرد راهبردی و چارچوب برنامه‌ای فعالیت‌های یونسکو را در همه زمینه‌ها در سطوح ملی، محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای شش‌سال آینده مشخص می‌کند. این راهبرد بر اساس پنج هدف فراگیر و برنامه‌محور شکل گرفته که عبارت‌ است از:

·         تأمین آموزش كیفی برای همه و یادگیری مادام العمر

·         به‌كارگیری دانش و سیاست‌ علمی در خدمت توسعه پایدار

·          مقابله با چالش‌های جدید اخلاقی و اجتماعی

·          تقویت‌ تنوع فرهنگی، گفت‌وگوی بین فرهنگی و فرهنگ صلح

·          ایجاد جوامع دانش‌مدار فراگیر به كمك اطلاعات و ارتباطات

برنامه و بودجه دو ساله:

برنامه و بودجه دو ساله یونسکو بر مبنای راهبرد میان‌مدت شش‌ساله تنظیم می‌شود و شامل نتایج مورد انتظار قابل اندازه‌گیری، شاخص‌ها و معیارهای ارزیابی اجرا و شاخص‌های اثربخشی مناسب برای هر یک از محورهای عمل مطابق با پنج برنامه اصلی یونسکو یعنی آموزش، علوم طبیعی، علوم اجتماعی و انسانی، فرهنگ و ارتباطات می باشد.

 

دستور کار و اولویت ها

1.     آموزش:

یونسكو از بدو تشکیل تاكنون برای بهبود و ارتقاء امر آموزش در جهان از طریق مشاوره‌های فنی، معیارگذاری، طرح‌های ابتکاری، ظرفیت‌سازی و شبکه‌ای‌كردن نهادهای آموزشی فعالیت می‌کند. اولویت‌های آموزشی یونسکو عبارت است از:

-  آموزش پایه برای همه با تأكید بر سوادآموزی، آموزش پیشگیری ازHIV/AIDS و آموزش معلمان

- آموزش متوسطه، آموزش فنی و حرفه‌ای و آموزش علم و فناوری

-  آموزش عالی

2.     علوم‌ طبیعی: [3]

یونسكو در این حوزه به توانمندسازی ظرفیت کشورهای در حال توسعه و توسعه‌نیافته در زمینه علوم، مهندسی و فناوری کمک می‌کند و چند برنامه بین‌المللی را برای شناخت، ارزیابی و مدیریت بهتر نظام‌های زمین طراحی کرده است.

اولویت‌های یونسکو در مورد علوم طبیعی:

-آب و بوم‌سازگان‌های وابسته، اقیانوس‌ها

- ظرفیت‌سازی در علوم پایه و مهندسی، تدوین سیاست‌های علمی و ترویج فرهنگ حفاظت

- ارتقاء کاربرد علوم، مهندسی و فناوری‌های متناسب برای توسعه پایدار

-  مدیریت و استفاده از منابع طبیعی، آمادگی برای مقابله با بلایای طبیعی و کاهش اثرات زیانبار آنها و منابع تجدیدپذیر انرژی.

3.     علوم‌انسانی و اجتماعی:

این بخش از علوم، نقشی اساسی در شناخت و تفسیر فضاهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایفا و با شناسایی روند تغییرات و تحولات، محورهای عمل و فعالیت سازمان را مشخص می‌كند. اولویت‌های یونسکو در زمینه علوم اجتماعی و انسانی:

-         اخلاق علم و فناوری با تأكید بر اخلاق زیستی

-         ارتقاء حقوق بشر و مبارزه با تمامی اشکال تبعیض، نژادپرستی، بیگانه‌هراسی و نابرابری‌

-         فلسفه، علوم انسانی، دموکراسی و گسترش امنیت انسانی

-         مدیریت تحولات اجتماعی.

4.     فرهنگ:[4]
احترام به فرهنگ‌ها و حفظ آنها و تضمین اینکه فرهنگ‌های مختلف به یکدیگر احترام گذارند و برای حفظ یکدیگر بکوشند، به گونه‌ای که در عین تعامل و نزدیکی، تنوع و وحدت آنها حفظ شود، به عهده یونسکو و شرکای آن است.

اولویت‌های یونسکو در زمینه فرهنگ:

-         ترویج تنوع فرهنگی با تأكید ویژه بر میراث فرهنگی معنوی و مادی

-         سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و درك و گفت‌وگوی بین مذهبی و بین فرهنگی

-         صنایع فرهنگی، خلاقیت‌ها و بیان‌های هنری.

5.     ارتباطات و اطلاعات:

برنامه ارتباطات و اطلاعات ملهم از اساسنامه یونسکو است که سازمان را ملزم به ترویج جریان آزاد عقاید از طریق کلام و تصویر کرده است. هدف اصلی یونسکو ایجاد جامعه‌ای دانش‌مدار بر اساس دسترسی آزاد به اطلاعات و توجه به همه ابعاد اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی مربوط به ارتباطات و اطلاعات در چارچوب توسعه پایدار است.

اولویت‌های یونسکو در مورد ارتباطات و اطلاعات:

-         توانمندسازی مردم از طریق دسترسی به دانش و اطلاعات با تأكید ویژه بر آزادی بیان

-         توسعه رسانه‌ها

-         گسترش كاربرد فناوری‌های جدید اطلاعاتی و ارتباطی در حوزه‌های آموزش، علوم و فرهنگ

 

چالش های جهانی و یونسکو

یونسکو باید با توسل به راهبردها و فعالیت‌های خود برای تحقق اهداف توسعه هزاره ملل متحد تا سال 2015 به‌ویژه در موارد زیر مشارکت کند:

-         به نیمه‌رساندن تعداد افرادی که در فقر مطلق زندگی می کنند

-         دسترسی فراگیر به آموزش ابتدایی

-         حذف نابرابری جنسیتی در آموزش ابتدایی و متوسطه

-         مشاركت در مبارزه باHIV/AIDS، مالاریا و سایر بیماری‌های مسری

-         تضمین ثبات و پایداری زیست‌محیطی

 

درباره کمیسیون ملی یونسکو - ایران

کمیسیون ملی یونسکو - ایران پس از پذیرش عضویت ایران در یونسکو، با تصویب مجلس شورای ملی وقت، در سال 1327 تشکیل شد. این کمیسیون برای تعیین اهداف، شرح وظایف و ارکان خود، اساسنامه‌ای را در سیزده ماده تنظیم کرد که بنا به پپشنهاد وزیر فرهنگ، در چهاردهم اردیبهشت 1328 هیئت وزیران به تصویب رسید. این اساسنامه پس از پیروزی انقلاب اسلامی مورد تجدید نظر قرار گرفت و اساسنامه اصلاحی در هفده ماده و چهار تبصره پس از تأیید شورای عالی كمیسیون، از سوی وزارت فرهنگ و آموزش عالی به هیئت دولت تقدیم شد و در بیست و نهم شهریور 1366 به تصویب رسید.  این کمیسیون پنج نقش مشخص به عهده دارد:

1-     نقش رابط؛ بین دولت، نهادهای دولتی و غیر دولتی و افراد با یونسكو، مراكز و دفاتر زیرمنطقه‌ای، منطقه‌ای و بین‌ منطقه‌ای سازمان و همچنین با كمیسیون‌های ملی دیگر كشورها و نهادهای نظام ملل متحد.

2-     نقش مشورتی؛ ارائه خدمات مشاوره‌ای در زمینه‌های كاری یونسكو به دولت، نهادها و سازمان‌های ذی‌ربط در خصوص نحوه مشارکت در فعالیت‌ها و برنامه‌های یونسکو.

3-     نقش اطلاع‌رسانی؛ معرفی اهداف، راهبردها، برنامه‌ها و انتشارات یونسكو در سطح ملی از طریق رسانه‌های ملی و محلی، جمع‌آوری آمارها و داده‌های ملی همسو با زمینه‌های فعالیت یونسکو به منظور انتشار در جهان و ترجمه و انتشار کتب و اسناد یونسکو به زبان فارسی.

4-     نقش هماهنگ‌كننده؛ انجام هماهنگی‌های لازم برای اجرای برنامه‌های یونسکو در کشور و فراهم‌ساختن زمینه شرکت مقامات و نهادهای دولتی، غیر دولتی و افراد برای حضور در گردهمایی‌ها و اجلاس‌های یونسكو.

5-     نقش طراحی؛ اجرا و ارزیابی برنامه‌های یونسکو در کشور، معرفی اولویت‌های یونسکو به دولت، جلب مشارکت نهادها و مجامع علمی و مدنی کشور در فرآیند طراحی و اجرای برنامه‌های یونسکو به‌ویژه در زمینه تدوین و تصویب ابزارهای حقوقی بین‌المللی و نیز مشارکت در پژوهش‌های مربوط با موضوع‌های كاری یونسکو در کشور.

كمیسیون ملی یونسکو كه نهاد رابط جمهوری اسلامی ایران با مقر یونسكو در پاریس و دفاتر منطقه‌ای مربوط به آن است، دارای شخصیت حقوقی و اهدافی به این شرح است که، مشاركت در فعالیت‌های یونسكو به منظور استقرار صلح و ایجاد تفاهم متقابل میان ملت‌ها از طریق اشاعه دانش و معرفت و اهتمام در امر نشر فرهنگ و آموزش، تلاش برای برقراری، حفظ و گسترش عدالت، آزادی و حقوق اساسی افراد انسانی با الهام از اصول اسلامی و اهداف یونسكو از راه همكاری با سازمان مركزی یونسكو و مؤسسات تابعه آن، تلاش برای اعتلای فرهنگ و ارزش‌های انسانی و مبارزه با مفاسد اخلاقی، از راه تبادل فكری با صاحب‌نظران در قلمرو ادیان و مذاهب، تعلیم و تربیت و علم اخلاق، كوشش در غنی‌كردن اندیشه بشری از راه نشر و توسعه دانش به منظور ارتقاء فضیلت‌های انسانی، شناخت فرهنگ‌های گوناگون جوامع و معرفی فرهنگ اسلامی و میراث فرهنگی ایران، تعمیم آموزش و نیز مبارزه با بی‌سوادی به عنوان مانع اصلی تعالی فكری و توسعه فرهنگی، از طریق همكاری با یونسكو و مؤسسات همسو، همكاری و همگامی در ایجاد سامانه نوین ارتباطات برای مبادله گسترده اطلاعات در مقیاس جهانی و مقابله با انحصارطلبی قدرت‌های سلطه‌جوی جهانی در این زمینه.

رسالت اصلی کمیسیون ملی در کشور، تعیین خلأها، تمرکز نیروها بر حوزه‌های اولویت‌دار و بحران‌زای ملی و جهانی و اجتناب از تلاش‌های حاشیه‌ای است. کانون اصلی فعالیت‌ها، مطالعه و بررسی اندیشه‌ها و تبادل اطلاعات و توسعه توان و ظرفیت کشور در زمینه آموزش، علوم، فرهنگ و ارتباطات با توجه به معیارهای بین‌المللی است. راهبرد اصلی در هدایت اقدام‌ها موارد زیر است: تقویت ارتباط بین تحقیقات و سیاست‌گذاری‌ها‌، شناسایی و تعیین خط‌ مشی‌های موفق، توسعه ظرفیت‌های نهادی و انسانی کشور و حساس‌کردن دولت و جامعه نسبت به موضوع‌های مهم و روزآمد جهانی.

 

 


[1]www.irunesco.org

[2]  لازم به ذکر است که، قسمت عمده ی اطلاعات مندرج دراین نوشتار از سایت رسمی کمیسیون ملی یونسکو و کتاب «آشنائی با کمیسیون ملی یونسکو در ایران» استخراج شده است.

[3] پایگاه های اطلاعاتی یونسکو در زمینه علوم اجتماعی و انسانی

1-      علوم اجتماعی  www.unesco.org/shs

2-      اصول اخلاقی  www.unesco.org/ethics

3-      فلسفهwww.unesco.org/shs/philosophy

4-      تحولات اجتماعیwww. Unesco.org/shs/social_sciense

5-      ورزش  www. Unesco.org/shs/sport 

6-      مبارزه با فقرwww. Unesco.org/shs/antipoverty

[4]  پایگاه های اطلاعاتی یونسکو در زمینه فرهنگ

1-      میراث جهانی  http://whc.unesco.org

2-      میراث شفاهی و معنوی بشرwww. Unesco.org/culture/heritage/intangible 

3-      تنوع فرهنگیwww. Unesco.org/culture/pluralism

4-      گفتگوی فرهنگ ها  www.unesco.org/culture/xtrans