شنبه, 03 تیر 1396 |

در باب مراسم عزاداری عاشورا

"به بهانه انتشار کلیپ نوحه خوانی جدید در یزد"
چندی پیش کلیپی درسطحی وسیع در فضای مجازی منتشر شد که در آن مراسم عزاداری سرور شهیدان اباعبدالله الحسین(ع) را که توسط گروهی از جوانان پرشور در شهر یزد برگزار می شد،  نشان میداد. کلام مورد استفاده دراین عزاداری که توسط دو تن از جوانان خوش صدا و آموزش دیده با ریتمی حماسی خوانده می شد حاوی مفاهیم عدالت خواهانه و همراه با واژگان مورد استفاده در دولت جدید و با بهره گیری از اشعار شاعر معاصر سهراب سپهری ترکیبی بسیار دلنشین و قابل تأمل بوجود آورده بود.

مخاطبین حاضر در این عزاداری نیز کاملا منظم و هماهنگ و با حس و حال به اجرا کنندگان نوحه پاسخ میدادند.  این کلیپ که بسرعت در میان جوانان در شبکه های مجازی دست بدست می گردید توانست توجه اقشار مختلف جامعه را در دو طیف کاملا متضاد بخود معطوف نماید. در حالی که گروهی آن را نمونه واقعی عزاداری انقلابی و روزآمد معرفی کردند، گروه مقابل آن را بعنوان "بدعت خطرناک" مورد سرزنش و انتقادهای تند قرار دادند.
صرفنظر از خاستگاه اجتماعی و یا احتمالا جناحی موضعگیریهای له و یا علیه این نوع نوحه خوانی بخصوص، تردیدی نیست که اصولا مقوله عزاداری برای اولیاء دین بگونه ای که تا بحال اجرا و تبلیغ می شده است انتقاد ها و بعضا اعتراضات شدیدی را از سوی قشرها و محافل عمدتا دلسوز مذهبی پیرامون شکل و حتی محتوای آن بدنبال داشته و این موضوع اختصاص به امروز و دیروز و یا بعد از انقلاب اسلانی ندارد. مرحوم مطهری سالها قبل از انقلاب نسبت به ورود موارد غیر مستند و حتی خرافه در این مراسم هشدار داده و ضرورت بازنگری در نحوه برگزاری مجالس سوگواری دینی را چه در شکل و چه در محتوا را مشفقانه گوشزد کرده بود. منتهی شاید این روزها با توجه به رشد و تکامل ارتباطات و تنوع قابل ملاحظه شکل برگزاری این مراسم که دیگر تنها محدود به شبیه خوانیهای قدیم نمانده و اشکال عجیب و غریب متأثر از تکنولوژی روز قهرا بر آن دخیل بوده این بازنگری بیش از هر زمان دیگر ضرورت یافته است. البته نباید از نظر دور داشت که واقعه عاشورا و برگزاری مراسم عزاداری سرور شهیدان اباعبدالله الحسین بویژه در ایران که قطب سیاسی جهان تشیع محسوب می شود موضوعی نیست که بتوان بسادگی از کنار تحولات آن در هر زمان و مکان گذشت. مخصوصا اگر بپذیریم که مشی مورد استفاده در انقلاب اسلامی ایران در جریان مبارزه با رژیم گذشته ملهم از قیام امام حسین(ع) بوده و به موفقیت نیز انجامیده است، آنگاه مطالعه سیر تغییرات در نحوه برگزاری آن و نیز اتفاقاتی که همه ساله قبل و بعد ازاین واقعه عظیم چه در ایران و چه در سایر کشورهای اسلامی و حتی برخی از کشورهای دیگر جهان که به نحوی با جمعیت های مسلمان سرو کار دارند رخ می دهد، اهمیتی دوچندان می یابد و لاجرم مستحق نگاهی دقیقتر به علل و انگیزه های واقعی و بعضا پنهان این تحولات است.
بر این اساس آنچه این روزها در ارتباط با عزاداری و پاسداشت واقعه عاشورا در فضای چامعه ایران اعم از مجازی و یا واقعی میگذرد مستوجب تحلیلی واقع بینانه تر، منصفانه تر و بدور از وابستکیهای جناحی است. تقابلی که اخیرا بین دو جناح از هواداران بزرگداشت قیام حسینی، البته با نگرشی متفاوت، در فضای جامعه ایران بروز کرده و در شبکه های اجتماعی نیز بسرعت انتشار یافته است از جمله مواردی است که تأمل پیرامون آن و سیاستگذاری درست در باره آن ضرورتی بیش از پیش یافته است.این نوشتار کوتاه نه قصد پرداختن به ریشه ها و عوامل قیام امام حسین(ع) را دارد و نه بر آن است که با طرفداری ازاین یا آن روش عزاداری بقول خواجه شیراز عرض خود برده و زحمت دیکران را موجب گردد، بلکه صرفا تلنگری است به مقوله ضرورت نگاهی متفاوت به موضوع در جهت هدایت  شور و علاقه اعتقادی و دینی جوانان.       
استدلال گروه طرفداران شیوه نوین عزادارای عمدتا مبتنی بر نقل قول های غیر مستند و پیرایه های بعضا موهن در چینش وقایع و شخصیتهای واقعه عاشورا و بیدانشی در کلام و کنش مداحان و نیز خصائل غیر اخلاقی شمارقابل توجهی از آنان است . در حالیکه گروه مقابل معتقدند این تمام داستان نیست و نباید بدون عنایت به ریشه و تاریخچه  پیدایش نوحه ها و عزاداریهای موجود، کل آنرا بدلیل تحریف بخشهائی از آن بوسیله مشتی مداح بی خرد یکسره نفی کرده و محکوم به اسائه ادب به ساحت پاک اولیاء خدا بدانیم و در صدد جایگزین کردن محتوای روزآمد و مدرن برای آنها باشیم. این امر همان اندازه می تواند خطرناک باشد که ورود آهنگها و شکل و مدل ظاهر شدن جوانان در این مراسم! طرفداران برگزاری مراسم عاشورا به شیوه سنتی همچنین می گویند: قریب به 1335 سال است که نام امام حیسن(ع ) و قیام او با همان محتوای انقلابیش با همین روش زنده مانده و اگر قرار بود تغییری در محتوا و شکل برگزاری این مراسم صورت گیرد این اتفاق بطور طبیعی افتاده بود. این گروه مبانی استدلال خود را مستظهر به "تعلق اراده خدا بر زنده نگهداشتن قیام عاشورا" میدانند و یا حد اقل پشب این موضع سنگر میگیرند تا از هر انتقاد درامان بمانند.
ظاهرا داستان افتادن از این طرف و یا آن طرف بام است. همه میدانیم که ادبیات مورد استفاده در اکثر نوحه های قدیم ادبیات تمثیلی است که بنوبه خود میتواند بیانگر ظلم و ستمی باشد که در هر زمان و هر مکان بر مظلومین عالم میرود و لذا نیازی به روزآمد کردن محتوا ندارد. عبارت آشنای "کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا" خود مؤید این معناست. البته تردیدی نیست که تفریط جمعیتی از مداحان غیر موجه در ضرورت گریاندن مردم حتی به بهای از دست رفتن اصل قیام امام حسین(ع) موجب احساس مسؤولیت طرف مقابل شده و بجاست که از غیرت و مسؤولیت شناسی جوانان عزیز یزدی تقدیر مناسب بعمل آید بگونه ای که راه را بر هر نوع سوء برداشت معاندین، خاصه همان گروه از مداحان غیر موجه که نوک تیز انتقاد را متوجه خود می بینند، ببندد. اما باید توجه داشت که افراط در این سو نیز تبعات و مخاطرات خود را بدنبال خواهد داشت.
این نکته نیز قابل ذکر است که در کنار گروهی که معتقدند مؤثر نگهداشتن این نهضت در طول زمان خارج از توانائی بشری و ناشی از لطف خاصه خداوند است، گروهی دیگر نیز اعتقاد دارند که لطف خداوند وسعت کل شیئ است و اختصاصی به این و یا آن واقعه ندارد و لذا واقعه عاشورا نیز می تواند بمانند سایر نهضت های اجتماعی از گزند انتروپی یا کهولت مصون نمانده و مستلزم دمیدن روح تازه در کالبد آن است. صرفنظر از اینکه کدامیک از این دو گروه درست تر میگویند! اما، باید مراقبت کرد که دمیدن این روح تازه چه در زمینه آئین و چه در بخش کلام باید از عمق و درایت کافی برخوردار باشد. ناگفته پیداست که انتخاب آهنگها و نحوه پوشش و آرایش جوانان در  مراسم عزاداری این روزها همچنان از سوی بسیاری از محافل دینی دلسوز شدیدا مورد انتقاد است، اما روش اصلاح آن جایگزین کردن محتوائی که هرسال و هر زمان بتواند احتمالا به نرخ روز و بر اساس سلیقه این و یا آن جناح تغییر کند نیست. آنچه نباید از نظر دور داشت این است که اتفاقا بر خلاف تصور عده ای، در مدل جدید نوحه سرائی که نمونه آن در یزد اجرا شده است استعداد بیشتری برای فاصله گرفتن از تاریخ اصیل عاشورا نهفته است. چرا که بیم آن میرود که با این روش باصطلاح روز آمد عراداری سید الشهداء،  این نهضت الهی در هر زمان در حد اهداف روزمره و دم دستی گروهها و جناحهای مختلف تنزل نماید.
هشیار باشیم که برای اصلاح هر انحراف اجتماعی، حداقل، زمانی به درازای جا افتادن همان انحراف و تأمل و حوصله ای حتما بیش از آنچه که طراحان آن هزینه کرده اند، مورد نیاز است.


::یادداشت

خرد
آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی 3 هفته پس از کودتای 28 مرداد: ملت شاه را دوست دارد بزرگ‌ترین اشتباه مصدق عدم اطاعت از اوامر شاه بودآیت الله کاشانی روی کار آمدن دولت کودتا را «سبب مسرت» دانست و ضمن تبریک به زاهدی گفت: «جای مسرت است که دولت جناب آقای زاهدی که خود یکی از طرفداران جبهه ملی بوده، تصمیم دا...
بی نام
هذا شقشقه هدرت.عجب ملتی هستیم ما. یک دفعه چنان جو گیر می شیم که یادمون میره کجاییم و چه کاره ایم و قرار بود کجا بریم و چی کار بکنیم. برنامه بیست و پنج ساله می نویسیم و می گیم می خواهیم ظرف این مدت به این اهداف برسیم. بعد می خندیم می گیم برنامه چیه ما همین الانش هم از بیست و پنج سال دیگه جلوییم. برای...
پیروز غفرانی
اهمیت توسعه حاشیه ساحلی دریای عمان برکسی پوشیده نیست. نگارنده در دوران کاری دیپلماتیک خود در دولت اصلاحات، بحث اهمیت بندر چابهار را در جلسات و گزارشات متعدد متذکر شده و در قالب تنظیم روابط با کشورهای شبه قاره و انعقاد یادداشت تفاهم "نقشه راه همکاری های استراتژیک ایران و هند"، روند جلب مشارکت و س...

::بخش انگلیسی

english logo copy

Thumbnail A miracle no politics and swords can performBy: Fereydoun MajlessiNowruz is not tradition! It is culture! Nowruz is drawing and painting. It is Art! Nowruz is music, freshness, youth, love, and...
Thumbnail By Henri J. Barkey, It wasn’t long ago that Turkish foreign policy was the talk of the town. Defined by the catchy phrase of “zero problems with the neighbors,” Turkey aimed to both improve...
More inenglish|section  

col

sup

sup copy