دوشنبه, 05 تیر 1396 |

قاچاق انسان، برده داری نوین

humanityمطالعه موردی در منطقه عراق
قاچاق انسان امروزه به عنوان برده داری نوین، باعث از بین رفتن تدریجی هویت انسان ها می شود. به دلیل منافع زیادی که برای کشورها داشته، تاکنون سندی قاطع در جهت مبارزه با آن وجود ندارد. متاسفانه به دلیل زیر زمینی بودن این جرم هنوز آمار دقیقی از تعداد قربانیان وجود ندارد. به همین دلیل نهاد دهای مختلف با توجه به شواهدی که در دست دارند به بیان آمارهای متفاوت می پردازند. به عنوان مثال، طبق بررسی وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا، سالانه هشتصد هزار نفر در سراسر دنیا قاچاق می شوند.

 اما در مقابل، سازمان های غیر دولتی این تعداد قربانیان را 4 میلیون نفر بیان کرده اند(Aronowitz,2009: 16). از تعداد افراد قاچاق شده 80 درصد را زنان تشکیل می دهند که از این تعداد، 70 درصد آنها وارد خدمات جنسی می شوند.

قاچاق انسان نقش زیادی از لحاظ اقتصادی برای قاچاقچیان به همراه داشته است. به گونه ای که بعد از تجارت اسلحه و مواد مخدر، در رده سوم قرار دارد که سالانه بین 7 تا 10 میلیارد دلار سودآوری دارد و امروزه در قالب اشکال جدیدی چون عروس سفارشی، گردشگری جنسی، سوء استفاده و استثمار ظاهر می شود(کولایی، 1386،154)

کشورهای آسیایی از دیربازبه عنوان کشورهای منبع شناخته شده اند. از جمله کشور عراق که به دلیل شرایط نامناسب و تجربه چندین جنگ، هیچگونه امنیت اجتماعی و انسانی وجود ندارد. امروزه پدیده فرزند فروشی و ازدواج اجباری به وضوح در این کشور دیده می شود. همچنین با ایجاد و توسعه کلوب های شبانه به خصوص در بغداد و عدم نظارت دولت، قاچاق انسان به شدت روبه گسترش است.

عراق به دلیل هم مرز بودن با ایران و به خصوص وجود اماکن مذهبی، از دیر باز دارای اشتراکات فرهنگی، مذهبی و ... بوده است. به دلیل همین ریشه ها و قرار گرفتن در یک موقعیت ژئوپلیتیکی، دارای اثرات زیاد بر روی جمهوری اسلامی ایران است. از این رو، در این مقاله سعی شده که نه چندان گسترده، به پدیده قاچاق انسان در این کشور پرداخته شود.

 

تعریف قاچاق:

کلمه ی قاچاق انسان، به دلیل ارتباط نزدیکی که با برخی از واژگان از جمله قاچاق مهاجر(Smuggling) دارد و در عمل شباهت بسیار نزدیکی به اعمالی چون برده داری(slavery) دارد، هنوز تعریفی که مورد اجماع تمام کشورها و سازمانها باشد، صورت نگرفته و معمولاً نظرات مختلفی اعمال می شود. به دلیل اصرار دولتها برای تفکیک میان این قاچاق انسان و مهاجر بود که در سال 1999 و 2000 دو پروتکل در زمینه ی قاچاق انسان و قاچاق مهاجر تصویب شود. آنچه که مورد توافق اکثر کشورها و به عنوان معیار می باشد، تعریفی است که در ماده 2 پروتکل پیشگیری، مقابله و مجازات قاچاق در انسان به خصوص در زنان و کودکان متمم کنوانسیون جرایم سازمان یافته، بیان شده است. به موجب این پروتکل قاچاق، شامل «به کارگیری، حمل و نقل، جابه جایی، پناه دادن یا پذیرش افراد از طریق تهدید، استفاده از زور و یا اشکال اجباری یا از طریق ربودن یا تقلب و فریب، سوء استفاده از قدرت یا سوء استفاده نسبت به آسیب پذیری اعمال می گردد و یا پرداخت و دریافت وجوه یا منافع برای جلب رضایت شخصی که سرپرستی فردی را به عهده دارد به منظور جلب و استثمار و یا بهره کشی (Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Person Especially Women and Children 2000)

این تعریف طیف گسترده ای را در بر می گیرد :

1-      استفاده از روسپیگری یا سایر اشکال بهره کشی جنسی

2-      کار یا خدمات اجباری یا رفتارهای شبیه بردگی و انقیاد

3-      برداشت اعضا و جوارح

پروتکل قاچاق مهاجران از راه خشکی، هوا، دریا منضم به کنوانسیون جرایم سازمان یافته فراملی نیز  قاچاق مهاجر را عبارت از عبور غیر قانونی یک فرد به کشوری که وی تابعیت و یا مجوز اقامت دائم آنرا ندارد به منظور کسب منافع مالی و یا دیگر منافع مادی به طور مستقیم و غیر مستقیم می داند(Protocol Against The Smuggling by Land, Sea.Air). اساس تفکیک این دو واژه را می توان آزادی اراده دانست. در قاچاق انسان فرد قاچاق شده هیچ اراده ای ندارد و در همه حال عنصر اجبار دیده می شود. به همین دلیل است که از کلمه قربانی استقاده می شود و یکسری مزایا از جمله پناهگاه، تسهیلات و خدمات درمانی، مجوزهای اقامت به طور موقت در کشور و...به آنها اختصاص داده می شود.  ولی در قاچاق مهاجر، به دلیل وجود اراده ی آزاد، فرد قاچاق شده به عنوان مجرم شناخته می شود و دارای مسؤلیت کیفری است و هیچ مزایایی به او تعلق نمی گیرد.

 

عوامل و انگیزه های قاچاق انسان

عوامل و انگیزه های متعددی در مهاجرت قانونی و غیر قانونی و در نهایت قاچاق انسان وجود دارد. این عوامل به دو دسته کششی و رانشی تقسیم می شوند. عوامل کششی مربوط به کشورهای توسعه یافته و به بیان دیگر، مقصد است. در مقابل، عوامل رانشی قرار دارد که در ارتباط به مشکلاتی است که در کشورهای در حال توسعه و منبع وجود دارد. در ابتدا به بررسی عوامل رانشی می پردازیم:

اقتصادی: فرصتهای نلمناسب اقتصادی همراه با فقر و نبود تحصیلات، اغفال در مورد فرصتهای کاری، عدم آگاهی از حقوق و جستجوی آینده ای بهتر  Aronowitz,2009: 11))

سیاسی و حقوقی: نا امنی های سیاسی و اقتصادی به دلیل وجود تعارض در کشور، سوء مدیریت، فساد در دستگاه های اداری، شرایط نامناسب محیطی، جنگ و درگیری های داخلی و وجود قوانین جزایی ناکارآمد(کولایی، 1386،159)

علاوه بر شرایط اقتصادی می توان به عوامل اجتماعی و فرهنگی اشاره کرد. عمدتا جایگاهی که زنان در اجتماع و بازار کار دارند و تبعیضات موجود بین زن و مرد، آنها را به شدت آسیب پذیر می کنند. به تغییر ارزشها نیز باید اشاره کرد. امروزه به دلیل قانونی کردن روسپیگری، ارزش و جایگاه زنان در بعضی کشورها به حد یک فاحشه تنزل پیدا کرده است. همچنین ازدواج های زودهنگام و اجباری به ویژه با افراد سن بالا، وجود خشونتهای خانگی، تحصیلات و سطح آموزش پایین و فشار جمعیت سهم بالایی در زمینه قاچاق دارد(Combating Trafficking in Pakistan:14).

در مقابل فاکتورهای بالا که مربوط به کشورهای منبع بود، عوامل کششی نیز سهم بالایی در ایجاد انگیزه برای قاچاق انسان دارند. در این دسته باید به افزایش تسهیلات سفر که ناشی از پیشرفتهای تکنولوژی و اجتماعی است، اشاره کرد. کیفیت زندگی و تقاضای نیروی کار و همچنین تقاضا برای جنس و سن خاص، تغییر در ارزشها منافع اقتصادی و تفاوتی که از نظر ثروت و رفاه با کشورهای در حال توسعه وجود دارد، نبود احترام به حقوق بشر، ضعف در قوانین و فسادی که در این کشورها وجود دارد، از عوامل موثر در قاچاق است.

اما عواملی وجود دارد که بیشتر باعث می شود که قاچاق انسان به یک پروسه طولانی مدت تبدیل شود. می توان به عوامل زیر اشاره کرد.

قانون بیشتر کشورها، افراد قاچاق شده را با دید مجرم می نگرند تا قربانی. همین عامل باعث می شود که قربانیان به دلیل ترس از اجرای مجازات، خود را به مقامات صالح معرفی نکنند. همچنین این عدم همکاری با پلیس ممکن است به دلیل عدم اعتمادی باشد که نسبت به مامورین دارند(.Aronowitz,2009: 16). قاچاق چیان معمولاً از محدودیت های فیزیکی و روانی به عنوان یک ابزار کنترل استفاده می کنند. این محدودیت ها می تواند از طریق کنترل روی پول، پاسپورت، مدارک شناسایی صورت گیرد. عامل دیگر محدودیت های روانی است که به صورت سوءاستفاده و تحقیر می باشد(Logan et al,2003:14). از سوی دیگر به دلیل عدم تسلط بر زبان، یک نوع افسردگی در آنها ایجاد می شود که توانایی و جرات انجام هیچ کاری را ندارند. همچنین قربانیان، به عنوان یک نقطه ننگ برای خانواده شان به شمار می آیند که آنها حاضر به پذیرش فرزندان خود نیستند.

 

قاچاق انسان در عراق:

عراق یکی از کشورهایی است که در خاور میانه قرار گرفته است و پهنای آن در حدود 317/438 کیلومتر مربع است و بیشتر درآمد خود را از منابع نفتی تامین می کند. جمعیت عراق در آخرین سرشماری صورت گرفته در سال 2010، در حدود 5/31 میلیون نفر است که طبق آمار سازمان بین المللی مهاجرت، نرخ مهاجرت در این کشور 3/0 درصد بیان شده است و از این مقدار در حدود یک سوم آنرا زنان تشکیل می دهند.((www.iom.int/iraq

کشور عراق به عنوان کشور منبع برای زنان، مردان و کودکان قاچاق شده به منظور بهره برداری جنسی، کارهای اجباری و کلیه اشکال قاچاق انسان شناخته شده است. بیشتر قربانیان را دختران بالای 11 سال تشکیل می دهند که به کشورهای توسعه یافته، یمن، اردن و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس به منظور فحشا و کار اجباری فرستاده می شوند((human trafficking in Iraq: a report,2007:18. علاوه بر این، این کشور به عنوان کشور مقصد به خصوص برای کار اجباری انتخاب شده است. سالانه تعداد زیادی افراد از بنگلادش، هند، پاکستان، اندونزی، نپال، فیلیپین و تایلند به منظور کار اجباری به عراق فرستاده می شود. طبق گزارشات وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا، اکثر کشورهای مذکور، هرگونه فرستادن نیروی کار را به این کشور ممنوع کرده است. اما این ممنوعیت هیچ تاثیری بر کاهش تعداد افراد قاچاق شده نداشته استhttp://gvnet.com/humantrafficking/Iraq-2.htm)).

نیروی کار وقتی به عراق فرستاده می شوند خود را در وضعیتی می بینند که به مراتب متفاوتر از آنچه که وعده داده شده است، می باشد. تمام مدارک شناسایی آنها گرفته می شود و به نوعی بدون داشتن هیچگونه حق، مجبور به کار می شوند.

به دلیل زیر زمینی بودن این جرم، هیچگونه آمار دقیقی در دست نیست. اما اخیرا پلیس عراق از پدیده جدید فرزند فروشی پرده برداشته و بیان کرده که ماهانه در حدود 15 کودک عراقی از خانواده هایشان به باندهای قاچاق فروخته می شوند((www.fardanews.com/fa/news/82599. با توجه به وضعیت سلامت کودک و شکل ظاهری آنها، مبلغ بین 500 تا 5000 دلار به خانواده هایشان پرداخت می شود.

فاکتورهای گوناگونی برای ایجاد چنین محیطی که عرصه را برای قاچاق چیان تسهیل می کند وجود دارد. در درجه اول باید به فقر خانواده ها و بیکاری که در حال حاضر بسیاری از خانواده ها    رنج می برند اشاره کرد. به دلیل جنگ های زیادی که این کشور تجربه کرده است، تعداد زیادیاز زنان  به دلیل نبود درآمد و حمایت مجبور می شوند به منظور جستجوی کار به کشورهای دیگر مهاجرت کنند. از طرف دیگر فقر باعث می شود که زنان و کودکان از سوی خانواده هایشان به فحشا   کشیده شوند تا از شرایط بد اقتصادی رهایی یابند.

از سوی دیگر می توان به خشونت علیه جنسیت اشاره کرد. خشونت های جنسی مسئله دیگری است که در جامعه امروزی عراق گسترش یافته است. طبق برآورد وزارت کشور عراق، در حدود 5000 زن، موضوع خشونت جنسی قرار می گیرند. آدم ربایی نیز عامل مهمی است که امروز تبدیل به یک مسئله جدی در عراق شده است. سازمان آزادی بخش زنان که یک سازمان غیر دولتی در این کشور است در گزارش سالانه خود بیان داشته که از سال 2003 تا 2006 در حدود  2000 زن ربوده شده اند((human trafficking in Iraq: a report, 2007: 15.

مشکل مهم دیگر در گسترش قاچاق انسان، وجود یک محیط ناامن برای مردم این کشور است. عراق تجربه جنگ های متعددی داشته است که می توان به جنگ با ایران و کویت و متعاقب آن، تصویب قطع نامه ها علیه این کشور اشاره کرد. در سال های اخیر نیز حمله ایالات متحده آمریکا به این کشور و سقوط دیکاتوری صدام حسین باعث از بین رفتن هرگونه ثبات و امنیت در این کشور شده است. هیچ نظارت دقیقی بر مرزها دیده نمی شود. همچنین فسادی که در دستگاه های دولتی وجود دارد باعث می شود قاچاق چیان انسان احساس امنیت بیشتری کنند.((Trafficking, Sexual Exploitation, Prostitution of Women and Girls in Iraq, 2010:.17

نبود احترام  به حقوق بشر و قوانین جزایی نا کارآمد مورد مهم دیگری است که عراق با آن مواجه است. هیچ قانون خاصی در زمینه قاچاق انسان در این کشور وجود ندارد. اصل 37 قانون اساسی این کشور، هر گونه کار اجباری، برده داری، تجارت برده در زنان و کودکان و همچنین تجارت جنسی را ممنوع کرده است (Constitution of Iraq) اما این اصل هیچ گونه ضمانت اجرایی ندارد. از این رو ضعف قوانین و اجرای آن، باعث گسترش چنین پدیده ای شد و یک نوع مصونیتی برای قاچاقچیان به ارمغان آورد.

با توجه به مشکلات فوق، دولت عراق، احتیاج به یک قانون در زمینه مبارزه با قاچاق دارد اما تا زمان تصویب آن می تواند با توجه به ساختارهای قانونی موجود و همکاری بین المللی با سایر کشور ها به ویژه کشورهای منطقه و همچنین گسترش نهاد های اجتماعی، در جهت گسترش مبارزه با این پدیده بپردازد. قابل ذکر است که در اصل 45 قانون اساسی عراق، دولت مکلف به تقویت جامعه مدنی شده است.

حمایت خاص از قربانیان، همانند مراقبت های پزشکی و ایجاد پناهگاه هایی در جهت استقرار قربانیان، وظیفه دیگری است که دولت باید انجام دهد. متاسفانه نبود پناهگاه باعث ایجاد مشکلاتی برای قربانیان شده است. به گفته یکی از آنها زندان تنها مکانی است که آنها احساس امنیت می کنند. برگزاری سمینارها و افزایش اطلاع رسانی به ویژه از طریق رسانه های عمومی و از سوی دیگر نظارت دقیق بر مرزها و مبارزه علیه فساد در دستگاههای اداری، موارد دیگری است که دولت ناگزیر از انجام آن است.

*کارشناسی ارشد حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

منابع:

  1. اشتری، بهناز، قاچاق زنان بردگی مدرن، نشر میزان، پاییز 1385
  2. کولایی، الهه، عوامل و انگیزه های قاچاق در انسان با تاکید بر آسیای مرکزی، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی،  دوره 37، شماره 4، زمستان 1386
  3. فرزند فروشی در عراق، قابل دسترسی در سایت: www.fardanews.com/fa/news/82599
  4. Aronowitz, Alexis A, Human trafficking, human misery, the global trade in human being, praeger publication, 2009
  5. Constitution of Iraq, 2005
  6. Human trafficking in Iraq, pattern and practice in forced labor and sexual exploitation, a report prepred by heartland alliance for human being, 2007
  7. Human trafficking and modern slavery in Iraq, available: http://gvnet.com/humantrafficking/Iraq-2.htm
  8. Trafficking, Sexual Exploitation and Prostitution of Women and Girls in Iraq, Norwegian Church Aid Publication, April.2010
  9. International Organization for Migration, Africa and Middle East, Iraq, Available: http://www.iom.int/jahia/Jahia/activities/africa-and-middle-east/middle-east/iraq
  10. Logan,T.K; Walker, Robert,Hunt ,"Understanding Human Trafficking in The United State", Journal of Trauma Violence & Abuse,Vol. 10, NO1, 3-30, 2009
  11. "The Protocol against the Smuggling by Land, Sea and Air". http://www. undep. org
  12. "Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children", Supplementing the United Nations Convention against Transitional Organized crime, nov. 2000
  13. Savona, ernestou; Sonia stefanizzi, Measuring Human Trafficking, Springer press, 2007 

 

 

 

 

 

 

 


::یادداشت

خرد
آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی 3 هفته پس از کودتای 28 مرداد: ملت شاه را دوست دارد بزرگ‌ترین اشتباه مصدق عدم اطاعت از اوامر شاه بودآیت الله کاشانی روی کار آمدن دولت کودتا را «سبب مسرت» دانست و ضمن تبریک به زاهدی گفت: «جای مسرت است که دولت جناب آقای زاهدی که خود یکی از طرفداران جبهه ملی بوده، تصمیم دا...
بی نام
هذا شقشقه هدرت.عجب ملتی هستیم ما. یک دفعه چنان جو گیر می شیم که یادمون میره کجاییم و چه کاره ایم و قرار بود کجا بریم و چی کار بکنیم. برنامه بیست و پنج ساله می نویسیم و می گیم می خواهیم ظرف این مدت به این اهداف برسیم. بعد می خندیم می گیم برنامه چیه ما همین الانش هم از بیست و پنج سال دیگه جلوییم. برای...
پیروز غفرانی
اهمیت توسعه حاشیه ساحلی دریای عمان برکسی پوشیده نیست. نگارنده در دوران کاری دیپلماتیک خود در دولت اصلاحات، بحث اهمیت بندر چابهار را در جلسات و گزارشات متعدد متذکر شده و در قالب تنظیم روابط با کشورهای شبه قاره و انعقاد یادداشت تفاهم "نقشه راه همکاری های استراتژیک ایران و هند"، روند جلب مشارکت و س...

::بخش انگلیسی

english logo copy

Thumbnail A miracle no politics and swords can performBy: Fereydoun MajlessiNowruz is not tradition! It is culture! Nowruz is drawing and painting. It is Art! Nowruz is music, freshness, youth, love, and...
Thumbnail By Henri J. Barkey, It wasn’t long ago that Turkish foreign policy was the talk of the town. Defined by the catchy phrase of “zero problems with the neighbors,” Turkey aimed to both improve...
More inenglish|section  

col

sup

sup copy