جمعه, 02 تیر 1396 |

تداوم تحریم ها، پیامد ها و پیشنهاد ها

rezaian-Ahadرفتار خصمانه ایالات متحده آمریکا و متحدینش در افزایش فشارها بر ایران به بهانه جلوگیری از نظامی شدن فعالیت های هسته ای ایران تا آنجا پیش رفت که تمامی مشتریان نفتی ایران در اتحادیه اروپا تصمیم به توقف واردات نفتی خود در کوتاه مدت از ایران گرفتند و به دنبال آنها برخی دیگر تصمیم گرفتند تا در مدت معینی با کاهش پله ای واردات خود از میزان وابستگی خود به نفت ما بکاهند، و...

این روزها سخن از کاهش تولید نفت در ایران است و البته تحریم برخی اشخاص و شرکت هاو بانک ها نیز بر میزان فشارهای سیاسی و اقتصادی خواهد افزود. این اقدامات که تاثیرات منفی آنها را از دو بعد اقتصادی و سیاسی و بیشتر با تاکید بر بعد سیاسی آن میتوان مورد بحث و بررسی قرار داد به نظر میرسد کشور را با چالش های جدیدی مواجه خواهد نمود که در حقیقت این چالش ها تداوم برنامه ها و تحریم های هدفمند مورد ادعای ایالات متحده آمریکا علیه ایران است

به نظر می رسد هزینه های ناشی از تاثیرات سیاسی تحریم اخیر، بیشتر از هزینه های تاثیرات اقتصادی آن باشد یعنی ما بیش از آنکه از لحاظ اقتصادی متضرر شویم از لحاظ سیاسی متضرر خواهیم شد، بی توجهی به این مسئله و مسائل مشابه طی دهه های گذشته و بخصوص طی چند سال اخیر تاثیرات منفی بسیاری بر سیاست های داخلی و خارجی کشور داشته است که این مسئله به نوعی گویای حضور اشخاص غیر سیاسی و نا آشنا با الفبای سیاسی بوده است کسانی که درک درست و کارشناسانه ای از تحولات و شرایط حاکم بر این تحولات چه در عرصه بین المللی و چه در عرصه داخلی نداشته اند.

سوالی که در این نوشتار میخواهیم بدان پاسخ دهیم این است که چه پیامد های براقدامات اخیربرخی کشور ها در اعمال تحریم های نفتی میتوان متصور شد و سنجیده ترین واکنشی که ایران با در نظر گرفتن مقدورات و محذورات خود در شرایط فعلی میتواند به نمایش گذارد چه واکنشی است ؟

درست ساعاتی پس از اعلام تحریم نفتی ایران برخی خبر گزاری ها از قول وزیر اطلاعات دولت سازندگی، پیشنهادی را مطرح نمودند که در آن پیشنهاد ازدستگاه دیپلماسی و وزارت نفت خواسته میشود تا با اقدامی تقریبا پیش دستانه صادرات نفت به اتحادیه اروپا را متوقف نماید تا به اصطلاح شرایط بحرانی این اتحادیه – که ناشی از مشکلات اقتصادی دنیای سرمایه داریست - با افزایش قیمت نفت که قرار است با تحریم پیش دستانه ایران به وقوع پیوندد بحرانی تر گشته و زمستانی سرد همراه با مشکلات ناشی ازنبود انرژی کافی آنها را متوجه اشتباه بزرگشان گرداند این پیشنهاد و یا به قول برخی نویسنده گان نا آشنا با ادبیات سیاسی " تصمیم انقلابی "ناشی از عدم توجه به مقدورات و محذورات کشور و به عبارتی بهتر، ناشی از خود بزرگ بینی یا ماکروسفالی ایست.

بهتر است این رویداد سیاسی را بجایی آنکه از بستر تاریخی جدا کرده و به دنبال پاسخی انقلابی و شور انگیز باشیم آن را در بستری که روی داده است مورد نقد وبررسی قرار دهیم و اگر پیشنهادی هم داریم می بایست با آگاهی از شرایط مکانی و زمانی حاکم بر آن مسئله و رویداد ارائه گردد.

از نظر اقتصادی و با فرض اینکه ایران نتواند جایگزینی برای بازار از دست رفته خود پیدا کند - که با تحریمهای یکجانبه مالی و نفتی قدرت های بزرگ دور از انتظار نخواهد بود – حجم صادرات نفتی کشور به میزان 20 درصد کاهش خواهد یافت البته این کاهش حجم جدای از مقدار کاهشی است که ژاپن و یا برخی کشورهای غیر اروپایی به عنوان خریداران عمده نفتی کشور اعمال خواهند کرد، جدول زیر برای برآورد میزان تاثیرات اقتصادی کشور از تحریم های صورت گرفته ترسیم گردیده است.

میزان صادرات نفتی کشور در سال 2011/ به میلیون بشکه

ارزش دلاری این میزان صادرات به فرض هر بشکه 100دلار/ به میلیون دلار

میزان صادرات نفت به اتحادیه اروپا در سال 2011/ به میلیون بشکه

ارزش دلاری این میزان صادرات / به میلیون دلار

ارزش دلاری بار مالی ناشی از تحریم / ضرر اقتصادی ناشی از عدم صادرات

766.5

76650

164.250

16420

16420

 

گزارش سالانه آژانس بین المللی انرژی در سال 2011( جدول شکل استنباطی از گزارش دارد) http://www.iea.org/

در نظر داشته باشیم که ارقام بالا به دلیل متفاوت بودن آمار های داده شده از میزان تولید و صادرات ایران دارای ضریب خطا می باشد یعنی بطور دقیق نمی توان میزان تولید و و مقدار صادرات را یبان نمود اما ارقام موجود بسیار نزدیک به آن چیزی ایست که در واقع وجود دارد.

همانطوری که ملاحضه میکنید در صورتی که ما موفق به جایگزینی بازارهای تحریم کننده نگردیم سالانه مبلغی معادل 16 میلیارد دلار متضرر خواهیم شد البته به شرطی که قیمت نفت حول و حوش 100 دلار بچرخد بر اساس محاسبات بالا ما در سال گذشته از محل فروش نفت بیش از 76 میلیارد دلار در آمد رآنتی داشته ایم از آنجایی که بیش از 80 درصد بودجه سالانه کشور از محل فروش نفت تامین میشود بنابرین انتظار می رود تا هر گونه تغییری در افزایش و کاهش قیمت نفت یا تولید و صادرات آن مستقیم یا غیر مستقیم بر برنامه ها و طرح های دولت تاثیر بگذارد با فرض بسته شدن بودجه سال 90-91 با مبلغی در حدود 50 میلیارد دلار حتی در صورتی که امسال با کسری بودجه مواجه نشویم – که این حالت خوشبینانه مسئله است – برای سال آینده با مشکل کسری مواجه خواهیم بود.

البته کل مسئله به اینجا ختم نمی شود چرا که ما می بایست احتمالات دیگری را هم در بعد اقتصادی در نظر بگیریم مثلا احتمال افزایش تحریم ها ی یکجانبه و در نتیجه کاهش دوباره میزان صادرات و متعاقب آن کاهش در آمدهای رانتی و افزایش فشارهای ناشی از کسری ارز و بودجه مورد نیاز کشور است هیچ تضمینی وجود ندارد که چین یا ژاپن و چه بسا هند و کره جنوبی هم دست به اقدامات مشابهی نزنند نه تنها این امر دور از انتظار نیست بلکه با تصمیم اتحادیه اروپا در تحریم ایران، حادث شدن چنین احتمالی با شرایط به وجود آمده در پرداخت بدهی های نفتی بیشتر منطقی به نظر می رسد.

این نوع تحریم ها علاوه بر اینکه مجاری در آمد زایی کشور را مسدود میکنند افزایش هزینه ها را نیز با خود به همراه دارند چرا که ما مجبور خواهیم شد نیازهای خود را به قیمت های گزافتری از بازارهای سیاه خریداری نماییم و این مثال پدری ایست که در عین بی پولی می بایست نیازهای خانواده اش را از گرانترین پاساژ ها تهیه نماید.

اگر بخواهیم به برخی از پیامد های سیاسی تحریم اخیر که برای ایران هزینه زا بوده است بپردازیم بیشک در وهله نخست آنچه که مهم به نظر خواهد آمد افزایش جبهه های درگیری در عرصه سیاست جهانی است سیاست های هدفمند ایالات متحده به سمتی حرکت میکند که بتواند حداکثر کشور ها را با ایران وارد تنش و چالش گرداند تصمیم اتحادیه اروپا در نظر برخی محافل درحقیقت مهر تاییدی بر این مسئله میتواند باشد که ایران در خصوص فعالیت های هسته ای خود خاطی بوده است چیزی که آرزوی رقبای ایران است شکل گرفتن چنین جوی آن هم به صورت گسترده در عرصه جهانیست.ما نمی بایست اجازه دهیم تا اجمای جهانی علیه ما شکل بگیرد بطوری که رژیم صهیونیستی از این اجماع به نفع خود بهره برداری کرده و احیانا دست به اقدام نظامی علیه ایران بزند.

یکی دیگر از پیامدهای سیاسی این تحریم ها – با این فرض که ایران و 5+1 با توسل به امتیاز دهی و امتیاز گیری قصد آغاز و تداوم مذاکرات هسته ای را داشته باشند- تضعیف مواضع دیپلماتیک کشورمان در برابر آنها خواهد بود چراکه ما در ازای حتی تعلیق برخی از فعالیت های صلح آمیز هستهای خود عملا نمی توانیم امتیازی فراتر از برداشته شدن تحریم ها طلب کنیم و این یعنی بازگشت به جایگاه چند سال پیشمان.

پیامد دیگر این اقدامات ایجاد اتحاد اجباری میان اکثر قریب به اتفاق کشورهاست چیزی که از آن به"در مقابل عمل انجام گرفته قرار گرفتن" تعبیر میشود این عمل انجام گرفته وقتی تکمیل تر میگردد که همین اتحادیه اروپا مبادرت به تحریم بانک مرکزی و بانک های دیگر کشور نماید که این یعنی تصمیم گرفتن این اتحادیه و ایالات متحده بجایی سایر کشور های جهان. در هر حال این تصمیم باعث خواهد شد تا کشور های مثل چین و کره و ژاپن و حتی روسیه، بخاطر اثبات این مسئله که همگام با جهان حرکت می کنند بیشتر تحت فشار قرار گیرند و چه بسا در مقابل امتیازات متناسب تحریم های مشابهی را اعمال نمایند

اما چه باید کرد؟ چگونه میبایست از تاثیرات منفی این تحریم ها کاست ؟ چگونه می بایست از گسترش این تحریم ها جلوگیری نمود؟ آیا با تهدید به بستن تنگه هرمز و یا با اشغال سفارت روباه پیر میتوان در مقابل چنین سیاست ها و بازی های مقاوت نمود؟

آیا با تحریم اوپک و یا تهدید صادر کننده گان دیگر میتوان از گسترش تحریم ها جلوگیری نمود ؟ راستی در حال حاضر ما طرفدار چه گفتمانی هستیم؟ ادبیات سیاسی ما که باعث شکل گیری ذهنیت سایرین در خصوص ما میشود چه نوع ادبیاتی است؟

شاید هر کدام از موارد زیر پیشنهاد مناسبی در پاسخ به سوالات بالا باشد:

1- نه مثل دوره اصلاحات انرژی هسته ای را فدای تنش زدایی نمایم و نه مثل الان از آن به عنوان بهانه ای برای درگیر شدن با سایرین استفاده کنیم متناسب با اهمیت این انرژی برای کشور مان لازم است تا بیشترین دست آوردها را از مذاکره در این خصوص بدست آوریم.

2- تا زمانی که قدرت تاثیر گذاری موثر بر سیاست جهانی را به دست می آوریم بهتر است از ادبیات دیپلماتیک شناخته شده استفاده کنیم.

3- بهتر است از کسانی در صدر سیستم مدیریتی کشور بهره بگیریم که دارای برنامه و گفتمان و ادبیات سیاسی مقبول در روابط بین الملل و سیاست داخلی باشند.

4- شاید لازم باشد منافع خود را دوباره و این بار با نگرشی سیاسی - اقتصادی چه در منطقه و چه درجهان تعریف نماییم.

 

 

* دانشجویی کارشناسی ارشد رشته روابط بین الملل دانشگاه تربیت مدرس

 

 

 

 

 

 


::یادداشت

خرد
آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی 3 هفته پس از کودتای 28 مرداد: ملت شاه را دوست دارد بزرگ‌ترین اشتباه مصدق عدم اطاعت از اوامر شاه بودآیت الله کاشانی روی کار آمدن دولت کودتا را «سبب مسرت» دانست و ضمن تبریک به زاهدی گفت: «جای مسرت است که دولت جناب آقای زاهدی که خود یکی از طرفداران جبهه ملی بوده، تصمیم دا...
بی نام
هذا شقشقه هدرت.عجب ملتی هستیم ما. یک دفعه چنان جو گیر می شیم که یادمون میره کجاییم و چه کاره ایم و قرار بود کجا بریم و چی کار بکنیم. برنامه بیست و پنج ساله می نویسیم و می گیم می خواهیم ظرف این مدت به این اهداف برسیم. بعد می خندیم می گیم برنامه چیه ما همین الانش هم از بیست و پنج سال دیگه جلوییم. برای...
پیروز غفرانی
اهمیت توسعه حاشیه ساحلی دریای عمان برکسی پوشیده نیست. نگارنده در دوران کاری دیپلماتیک خود در دولت اصلاحات، بحث اهمیت بندر چابهار را در جلسات و گزارشات متعدد متذکر شده و در قالب تنظیم روابط با کشورهای شبه قاره و انعقاد یادداشت تفاهم "نقشه راه همکاری های استراتژیک ایران و هند"، روند جلب مشارکت و س...

::بخش انگلیسی

english logo copy

Thumbnail A miracle no politics and swords can performBy: Fereydoun MajlessiNowruz is not tradition! It is culture! Nowruz is drawing and painting. It is Art! Nowruz is music, freshness, youth, love, and...
Thumbnail By Henri J. Barkey, It wasn’t long ago that Turkish foreign policy was the talk of the town. Defined by the catchy phrase of “zero problems with the neighbors,” Turkey aimed to both improve...
More inenglish|section  

col

sup

sup copy