جمعه, 02 تیر 1396 |

تلنگری به نگاهی سنتی در اسلام شناسی

چندی است دوستانی پیشنهاد می کنند نکته هائی را که ازنگاه آنان جاذبه ای دارد، با مخاطب های رسانه های روز در میان بگذارم.َ

 با این پیشنهاد از آن رو موافق نیستم که می پندارم،انچنان سازو کار مناسبی را در اختیار نداریم که بتوان پاسخ گوی ان عزیزانی بود که، در پی هر حرف نویی واکنش نشان می دهند.

 با این همه؛ در پی چند نوبت اصرار و انکار، بر ان شدم که ،در ارزیابی درستی و نادرستی این دو نگاه، به تجربه پناه ببرم.

 براین پایه آن چه را اینک در میان می گذارم، آزمونی کم هزینه است. اگر خطای این یا آن نگاه روشن شود، می توان راهی دیگر را برگزید.

 با این در آمد گونه، آن چه را اینک در میان می گذارم، تلنگری به نگاه سنتی رایج – در اسلام شناسی- است، ، با هدف یافتن راهی خردپذیر ، در بازخوانی کیش مهر! ( اسلام رحمانی).

2- اجازه می خواهم : مخاطب را به پیچ و خم های " تعریف باز خوانی" نکشانم . نمونه ای از پرسش هایی را در میان بگذارم؛ چنان که می توان در پاسخ به آن راهی دیگر را تجربه کرد.

- آیا اسلام، با اعدام موافق است؟

3- همه میدانیم که : در نگاه سنتی و رایج پاسخ این پرسش روشن است؛ چنان که:

هر طلبه و دانشجویی با اندک آشنایی با فقه اسلامی می تواند حکمی چون قصاص را درنگاه بنشاند و بی هیچ تردیدی بگوید :قران کریم ، اعدام قاتل را امضا کرده است؟

4- برنمونه های دیگر چشم فرو می بندم و از همین در، مخاطب را به راهی دیگر می کشانم.

 راه پرپیچ و خم بازخوانی کیش مهر که دست خوش قرائت خشنونت شده است! پی گیری این گفت و گو را به فرصت دیگری وامی گذارم؛اما با پی افزودی بر آن چه با اشاره گذشت:

 5-امام علی بن ابی طالب (ع) در انتقاد از پی آمدهای سقیفه و اشاره به زاویه های انحراف از زلال اسلام- در فتنه های ریشه دار در انزوای اهل بیت(ع) که به تاخت و تاز آل ابوسفیان انجامید – به نقطه ضعفی در کار نامه اسلام حاکم در روزگار عمربن خطاب، به شرح زیر اشاره کرده اند:

0000--چنین بود که او ، اسلام را به بستر خشونتی کشانید ،چنانکه با هرگام خاری گزنده درپا خلید ؛ هیچ تجربه ای بی هیچ تجربه ای دشوار نبود. و با ان همه لغزش ها و پوزش خواهی ها مکرر و بسیار بود!چنانکه زمام دار آن نظام ، سوار کاری را ماننده بود بر اشتری چموش سوار است که بر اشتری چموش سوار است که گر مهار آن را به سختی بر کشید بینی اشتر را می درد! و اگر با نرمش اش آزاد بگذارد، خود سرنگون می شود!

با آن سیاست خشونت، مردم به چهار پیامد دچار می شوند:

الف- آشفتگی فکری{ و خیط مرزها}،

ب- پرخاش گری اخلاقی،

ج- چند رنگی { در موضع گیری های محافظه کارانه}

د- و برآیند این همه، درجازدن { و رکود در هر زمینه}

(نشر ذرّه، خورشید بی غروب نهج البلاغه، عبدالمجید معادیخواه، چاپ هفتم، شماره 19 – خطبه 3)

6- می گذارم و می گذرم. چه اگر برآن شوم که از پی آمدهای قرائت خشونت از اسلام – چنان که در این کلام امام(ع) آمده است- بررسی بایسته ای با این قلم ناتوان داشته باشیم، باید از حرف اصلی بگذرم! . پس این پایه باز می گردد به همان پرسشی که درمیان گذاشته شد.

 

7-آیا دراسلام اعدام هست ؟

با درآمدگونه ای که –بربازخوانی نگاه سنتی به اسلام –از این قلم تراوید به این پرسش رسیدم،چنان که پاسخ آن راهم –درنگاه رایج – یادآور شدم .

 ازاین قلمدار اما اگربپرسید : آیا اسلام با اعدام موافق است یا نه ، به جای پاسخی شتاب زده، از شما می پرسم : پرسش شما از کدام نظام اسلامی ست ؟ آیا از نظام حقوقی اسلام ،پاسخ این پرسش را می خواهید ؟ یا دراین پرسش ، نگاه شما به فرهنگ واخلاق اسلامی معطوف است ؟

 8-در نخستین نگاه به قران کریم ،هردو نگاه را دریک آیه –به روشنی – می بینیم. :باشمایم ای دین باوران ، برشما(قانون سنگین ) "قصاص "درارتباط باهرکه خون ا ش ریخته شود ، رقم خورد ... براین پایه هرکه ازسوی برادرخود بخشیده شود ، باید : با واکنشی پسندیده (بزرگواری) اورا باکاری نیک ارج بگذارد . چنان سازوکاری ،تخفیفی هست از پروردگارتان وپرتوی از مهر .چنان که اگر درپی آن کسی مرزشکنی کند ، اورا ناگزیرعذابی است دردناک . (قران کریم ، سوره بقره آیه 178 )

 9-نمونه ای ازظرافت ها در ادبیات وحی : پیش از آن که به شرح تفاوت صدروذیل این آیه بپردازم،با اشاره یادآور می شوم : اگر از ظرافت های ادبیات قرانی سرسری نگذریم ،بسا درکلیدواژه ای به ظاهرساده ، معارفی تعبیه شده است که شرح آن درکتابی نمی گنجد . نیک بنگریم که در این آیه درتعبیر " فمن عفی له من اخیه " گویی به خانواده داغ دار و خشمگین مقتول یادآور شده است که :این قاتل که بر اعدام اش مصمم شده ای برادرتواست . شرح این نکته را درآینده می آورم تا زود تر نکته ای را درتفاوت حقوق واخلاق یادآور شوم .

 10-با یدها ونبایدها ، در دو نگاه :

پیش ازهرچیز با اشاره یادآور می شوم :بر بخشی از این آیه که با نقطه چین امده چشم فروبستم تا مخاطب را به پیچ وخم هایی نکشانم که با هدفم در این نوشتار ، چندان ارتباطی ندارد . نگاهم اینک بر دو بخش آغازین وپایانی این آیه متمرکز است ، چنانکه به روشنی می بینیم : درصدر آیه ،ازقانون حقوقی قصاص سخن رفته است ، چنانکه در ذیل آن سخن از بایسته های اخلاقی است .

11-کاستی چشم گیر

براین باورم که : این ازکاستی های نگاه سنتی ورایج ما به قران کریم است که بر "بایدهای اخلاقی "چشم فرو می بندیم ، چنانکه دست خوش این پندار شده ایم که : درمشروعیت اعدام قاتل ، جای هیچ چون وچرایی نیست . در نگاهی دیگر اما می توان گفت : نه تنها "بایدهای اخلاقی قرآن " را نباید کم اهمیت تر از "بایدها های حقوقی" پنداشت وکم تر ارج نهاد ، که خواستگاه اساسی بعثت ،ارتقا ئ انسان به "اوج مکارم اخلاق " است .

 12-اگر با چنین نگاهی بنگریم ، درپاسخ به بسیاری از پرسش ها، دست خوش شتاب زدگی نمی شویم . اینک اما سخن از اعدام کسی است که دستش به عمد به خون دیگری آلوده شده است .

ادامه دارد...

 


::یادداشت

خرد
آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی 3 هفته پس از کودتای 28 مرداد: ملت شاه را دوست دارد بزرگ‌ترین اشتباه مصدق عدم اطاعت از اوامر شاه بودآیت الله کاشانی روی کار آمدن دولت کودتا را «سبب مسرت» دانست و ضمن تبریک به زاهدی گفت: «جای مسرت است که دولت جناب آقای زاهدی که خود یکی از طرفداران جبهه ملی بوده، تصمیم دا...
بی نام
هذا شقشقه هدرت.عجب ملتی هستیم ما. یک دفعه چنان جو گیر می شیم که یادمون میره کجاییم و چه کاره ایم و قرار بود کجا بریم و چی کار بکنیم. برنامه بیست و پنج ساله می نویسیم و می گیم می خواهیم ظرف این مدت به این اهداف برسیم. بعد می خندیم می گیم برنامه چیه ما همین الانش هم از بیست و پنج سال دیگه جلوییم. برای...
پیروز غفرانی
اهمیت توسعه حاشیه ساحلی دریای عمان برکسی پوشیده نیست. نگارنده در دوران کاری دیپلماتیک خود در دولت اصلاحات، بحث اهمیت بندر چابهار را در جلسات و گزارشات متعدد متذکر شده و در قالب تنظیم روابط با کشورهای شبه قاره و انعقاد یادداشت تفاهم "نقشه راه همکاری های استراتژیک ایران و هند"، روند جلب مشارکت و س...

::بخش انگلیسی

english logo copy

Thumbnail A miracle no politics and swords can performBy: Fereydoun MajlessiNowruz is not tradition! It is culture! Nowruz is drawing and painting. It is Art! Nowruz is music, freshness, youth, love, and...
Thumbnail By Henri J. Barkey, It wasn’t long ago that Turkish foreign policy was the talk of the town. Defined by the catchy phrase of “zero problems with the neighbors,” Turkey aimed to both improve...
More inenglish|section  

col

sup

sup copy